Điển hình gần đây là việc các đối tượng giả mạo gọi điện, nhắn tin hoặc video call tự xưng cán bộ Công an, Tòa án, Viện kiểm sát, thông báo nạn nhân liên quan đến vụ việc phạm tội rồi yêu cầu cung cấp thông tin, chuyển tiền để “chứng minh vô tội”. Một số thủ đoạn khác phổ biến là giả danh nhân viên ngân hàng, điện lực, công ty giao hàng… khai thác chính xác thông tin cá nhân, địa chỉ của nạn nhân, sau đó yêu cầu cài đặt ứng dụng, truy cập vào đường link chứa mã độc nhằm chiếm quyền điều khiển điện thoại, từ đó chiếm đoạt tiền trong tài khoản.

Một số thủ đoạn lừa đảo, chiếm đoạt tải sản phổ biến (ảnh minh họa)

- Giả mạo trang web, fanpage, tài khoản mạng xã hội của ngân hàng, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp lớn để đăng tin khuyến mãi, thông báo trúng thưởng, kêu gọi đầu tư… nhằm đánh cắp thông tin và chiếm đoạt tiền.

- Lừa đảo qua hình thức vay, cho vay online, quảng cáo “hỗ trợ tài chính nhanh, thủ tục đơn giản”, sau đó yêu cầu người dân đóng phí trước hoặc cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng, cuối cùng chiếm đoạt tài sản.

- Lừa đảo qua tình cảm (romance scam): Các đối tượng kết bạn, làm quen trên mạng xã hội, giả vờ yêu thương, gửi quà từ nước ngoài về rồi yêu cầu “đóng phí hải quan” hoặc “chuyển tiền bảo lãnh” để chiếm đoạt tài sản.

- Đầu tư ảo, đa cấp biến tướng: Lôi kéo người tham gia sàn chứng khoán quốc tế, tiền ảo, ngoại hối… bằng chiêu “lợi nhuận khủng - rút tiền dễ dàng”, nhưng thực chất là mô hình lừa đảo, đánh vào lòng tham và sự thiếu hiểu biết về tài chính của nạn nhân.

Các phương thức này tuy khác nhau về hình thức, nhưng đều có điểm chung là đánh vào tâm lý người dân và đều hướng đến mục tiêu cuối cùng là chiếm đoạt thông tin cá nhân, quyền kiểm soát thiết bị và tiền bạc của nạn nhân.

Trong khi các đối tượng lừa đảo ngày càng thay đổi thủ đoạn tinh vi thì một thực tế đáng lo ngại là vẫn có không ít người dân rơi vào bẫy. Vậy điều gì khiến cho những chiêu trò tưởng chừng đã cũ kỹ ấy vẫn liên tục phát huy hiệu quả, làm nhiều nạn nhân sập bẫy, mất trắng tài sản? Nguyên nhân xuất phát từ chính những “yếu điểm” trong nhận thức, tâm lý và sự thiếu thông tin của người dân mà tội phạm triệt để lợi dụng. Cụ thể như:

Thứ nhất, tâm lý dễ bị thao túng qua những cuộc gọi bất ngờ. Khi bị cáo buộc liên quan đến “vụ án nghiêm trọng” hay “nợ xấu ngân hàng”, nhiều người hoảng sợ, mất bình tĩnh, thiếu sự xác minh, dễ làm theo chỉ dẫn của đối tượng lừa đảo.

Thứ hai, các đối tượng thường nắm giữ chính xác thông tin cá nhân như họ tên, số CMND/CCCD, địa chỉ… Điều này tạo cho người dân niềm tin rằng “đây là cơ quan chức năng thật sự”, từ đó vô tình thực hiện theo hướng dẫn và mất quyền kiểm soát thiết bị cá nhân.

Thứ ba, sự thiếu hiểu biết về quy trình thủ tục hành chính. Nhiều người dân không nắm rõ rằng cơ quan Công an, Tòa án, Ngân hàng… không bao giờ yêu cầu người dân cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển tiền qua điện thoại, nên dễ bị dẫn dắt vào bẫy của kẻ gian.

Từ những thủ đoạn lừa đảo tinh vi và “yếu điểm” của nạn nhân mà các đối tượng thường lợi dụng, có thể thấy rằng việc nâng cao ý thức cảnh giác chính là giải pháp quan trọng, thiết thực nhất để mỗi người dân tự bảo vệ mình và người thân. Chỉ cần một phút lơ là, mất cảnh giác, kẻ gian có thể dễ dàng chiếm đoạt tài sản, thậm chí gây tổn hại nghiêm trọng đến đời sống và an toàn thông tin cá nhân. Do đó, việc chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng phòng tránh là “lá chắn” an toàn, hiệu quả trước mọi nguy cơ lừa đảo. Do vậy, mỗi công dân cần thực hiện những việc sau:

Một là, luôn giữ bình tĩnh, cảnh giác trước những cuộc gọi, tin nhắn lạ. Hãy nhớ: Cơ quan nhà nước không làm việc, xử lý án, thu tiền qua điện thoại hay mạng xã hội. Mọi thông tin cần phải xác minh, phản biện rõ ràng.

Hai là, chủ động tìm hiểu pháp luật, trao đổi thường xuyên với người thân, bạn bè để nâng cao hiểu biết, chia sẻ kinh nghiệm phòng tránh. Khi có kiến thức, người dân sẽ không dễ dàng trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo.

Ba là, thực hiện phương châm “4 không”:

Bốn là, tự trang bị kênh thông tin chính thống như báo chí, website, fanpage của cơ quan chức năng. Khi có nghi vấn, cần liên hệ ngay với Công an địa phương hoặc đường dây nóng để được hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời.

Trong cuộc chiến chống lại tội phạm lừa đảo, mỗi người dân chính là “lá chắn” an toàn của chính mình và gia đình. Chỉ khi nâng cao ý thức cảnh giác, tỉnh táo trước mọi thủ đoạn tinh vi, chúng ta mới có thể bảo vệ tài sản, dữ liệu cá nhân, góp phần giữ vững an ninh trật tự trên không gian mạng./.

Hữu Đệ