Ranh giới giữa tín ngưỡng tâm linh và mê tín dị đoan rất mong manh, khiến nhiều người nhầm lẫn, do đó người dân cần phân biệt mê tín dị đoan với tín ngưỡng lành mạnh và nhận diện được các hình thức mê tín dị đoan phổ biến.

         
Tín ngưỡng tâm linh được pháp luật công nhận và bảo vệ, thể hiện giá trị văn hóa truyền thống, đạo đức và nhân văn sâu sắc, nó hướng con người đến những giá trị tốt đẹp, gắn kết cộng đồng và thúc đẩy lối sống tích cực. Tín ngưỡng lành mạnh thể hiện qua các nghi lễ dân gian có giá trị lịch sử, văn hóa; phong tục đi chùa cầu bình an vào năm mới, thờ cúng ông bà tổ tiên, những người có công, các anh hùng dân tộc của đất nước.

Mê tín dị đoan là tin tưởng mù quáng vào những điều mơ hồ, nhảm nhí, phản ánh sai lệch bản chất của tín ngưỡng, tôn giáo, làm suy giảm niềm tin vào khoa học, lý trí và các giá trị tiến bộ của xã hội. Mặt khác còn làm biến dạng các giá trị văn hóa truyền thống, gây mất an ninh, trật tự, phát sinh tệ nạn xã hội, ảnh hưởng đến hình ảnh văn minh trong quá trình hội nhập của đất nước.

Các hình thức phổ biến của mê tín dị đoan như các hoạt động “buôn thần bán thánh” biến tướng của các lễ hội, xem bói, gieo quẻ, xem tướng số, cúng sao, giải hạn, đốt vàng mã tràn lan, tin bùa chú, tin vào những lời phán đoán vận mệnh mang tính áp đặt, tin vào “ma thuật” để chữa bệnh...

Ảnh minh họa (nguồn Internet)

Hiện nay mê tín dị đoan vẫn tồn tại và phát triển ngày càng tinh vi hơn, thực trạng này không chỉ gặp ở vùng nông thôn, miền núi hẻo lánh nơi có trình độ dân trí thấp mà còn len lỏi vào những nơi đô thị lớn có trình độ phát triển cao. Nhất là trong thời đại công nghệ số, bói toán trực tuyến tràn lan trên các trang mạng xã hội, một số cá nhân tự xưng là “thầy”, “cô”, “cậu” quảng cáo khả năng bói toán, xem tướng số, vận mệnh hay giải hạn, cải vận… với mức phí rất cao. Ngoài ra còn trục lợi qua việc gợi ý mua sắm lễ “giải hạn”, các vật phẩm phong thủy, chuyển tiền cúng…

Mê tín dị đoan là hành vi vi phạm pháp luật, hành vi tổ chức hoặc tham gia mê tín dị đoan có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ và hậu quả. Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi gây mất an ninh, trật tự. Theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính đối với hoạt động mê tín dị đoan và Điều 320, Bộ luật Hình sự 2015 quy định xử lý hình sự đối với tội hành nghề mê tín dị đoan. Không chỉ pháp luật nghiêm cấm, các hoạt động mê tín cũng không được các tôn giáo, các văn hóa tín ngưỡng ủng hộ.

Để phòng ngừa mê tín dị đoan, mỗi cá nhân cần hiểu rõ sự khác biệt giữa tín ngưỡng truyền thống lành mạnh và mê tín dị đoan. Tín ngưỡng đóng vai trò quan trọng trong đời sống con người mang lại sự an ủi về tinh thần, định hướng đạo đức, lối sống và giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống; tạo điểm tựa tâm linh, giúp con người hướng thiện, gắn kết cộng đồng thông qua các nghi lễ thờ cúng, tôn vinh người có công. Trong khi đó mê tín dị đoan lại dựa trên nỗi sợ hãi, sự thiếu hiểu biết, tin vào những điều phi lý và đi ngược lại quy luật tự nhiên.

Trước thực trạng mê tín dị đoan đòi hỏi người dân cần nhận thức đúng đắn và hành động kịp thời ngăn chặn những vấn đề tiêu cực xảy ra. Những hành vi mê tín không chỉ gây lãng phí về tiền bạc, thời gian, sức khỏe mà còn ảnh hưởng đến đời sống tinh thần làm con người trở nên lệ thuộc, thụ động, thậm chí bị kẻ xấu lợi dụng để trục lợi, lừa đảo. Việc phòng ngừa, ngăn chặn mê tín dị đoan không chỉ giúp bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống mà còn ngăn ngừa các hành vi trục lợi tâm linh, lễ hội gây thiệt hại cho người dân và gây mất an ninh, trật tự.

Để đảm bảo tình hình an ninh, trật tự trong dịp Tết và lễ hội xuân, các cơ quan chức năng tăng cường quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo, đảm bảo việc tổ chức các hoạt động lễ hội diễn ra an ninh, an toàn, tiết kiệm, phù hợp với nếp sống văn minh, truyền thống văn hóa của dân tộc và phong tục của từng địa phương. Tuyệt đối không để xảy ra các hoạt động mê tín dị đoan, trục lợi về tâm linh tại các cơ sở tôn giáo, không để các đối tượng tuyên truyền, tụ tập đông người gây phức tạp về an ninh trật tự.

Bên cạnh đó thực hiện nếp sống văn minh trong dịp năm mới khi tham gia các hoạt động lễ hội, đi chùa, đền, miếu … mỗi người cần giữ thái độ thành kính đúng mực tránh phô trương hình thức hay sa đà vào các hoạt động cầu cúng xin tài lộc bằng mọi giá. Nên tìm hiểu thông tin chính thống về việc tổ chức nghi lễ lành mạnh của các cơ sở thờ tự. Đón năm mới nên hướng tới sự ấm áp sum vầy, tiết kiệm tránh chạy theo những hủ tục, quan niệm mê tín gây áp lực tâm lý và tốn kém không cần thiết. Hạn chế việc đốt vàng mã để bảo vệ môi trường và phòng chống cháy, nổ.

Mỗi người cần tỉnh táo trước các hình thức mê tín dị đoan trá hình trên các trang mạng xã hội lan truyền những thông tin thiếu căn cứ, tuyệt đối không tiếp tay cho hoạt động này như chia sẻ, bấm like hay tương tác, đăng ký xem bói, giải hạn online, đây cũng là cách góp phần hạn chế sự lan rộng mê tín dị đoan trong cộng đồng.

Đi chùa, tham gia lễ hội đầu năm là phong tục tập quán thể hiện nét đẹp văn hóa tinh thần của người Việt Nam cần được giữ gìn và phát huy tuy nhiên cần tín ngưỡng đúng mực, không mê tín dị đoan góp phần xây dựng đời sống văn hóa trong một xã hội tiến bộ, văn minh./.

Thu Ngà