Theo quy định tại Khoản 1 Điều 4 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/4/2026, quyền sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các đối tượng quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
Trong đó, quyền tác giả bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật, âm nhạc, phim ảnh, phần mềm máy tính và nội dung số; quyền sở hữu công nghiệp bảo vệ nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, bí mật kinh doanh và chỉ dẫn địa lý; quyền đối với giống cây trồng bảo vệ thành quả nghiên cứu, lai tạo giống mới trong nông nghiệp.
Ảnh minh hoạ
Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là hành vi sử dụng, khai thác, sao chép, hoặc phát tán tài sản trí tuệ mà không được sự cho phép của chủ sở hữu hoặc vượt quá phạm vi cho phép của pháp luật. Các hành vi vi phạm phổ biến hiện nay như:
- Trên không gian mạng và kỹ thuật số: Phát tán nội dung lậu (Livestream phát sóng trực tiếp trái phép các sự kiện thể thao, phát tán phim điện ảnh, truyền hình, hoặc nhạc số); vi phạm bản quyền phần mềm (sử dụng, bẻ khóa (crack) hoặc phân phối các phần mềm, ứng dụng có bản quyền mà không mua phép); sao chép nội dung trực tuyến (tự ý đăng tải lại bài viết, hình ảnh, video của người khác lên mạng xã hội hoặc website cá nhân để trục lợi).
- Xâm phạm nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp: Sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái (làm giả nhãn hiệu, bao bì, kiểu dáng của các thương hiệu nổi tiếng nhằm đánh lừa người tiêu dùng); sử dụng nhãn hiệu tương tự gây nhầm lẫn (dùng các dấu hiệu, tên thương mại gần giống hoặc tương tự với nhãn hiệu đang được bảo hộ hợp pháp để bán sản phẩm cùng loại); sử dụng nhãn hiệu tập thể trái phép (khai thác các chỉ dẫn địa lý, tên gọi xuất xứ hoặc nhãn hiệu chứng nhận khi không đáp ứng tiêu chuẩn).
- Xâm phạm quyền tác giả truyền thống: sao chép trái phép (in ấn, nhân bản sách, giáo trình, tác phẩm nghệ thuật, hoặc đồ án thiết kế mà không trả tiền bản quyền); mạo danh tác giả (tự ý đứng tên, nhận mình là tác giả hoặc chủ sở hữu của một tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học do người khác sáng tạo ra); Chiếm đoạt quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học; công bố, phân phối tác phẩm mà không được phép của tác giả; Sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc dưới bất kỳ hình thức nào đối với tác phẩm gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả….
- Xâm phạm quyền đối với giống cây trồng: Khai thác, sử dụng các quyền của chủ bằng bảo hộ mà không được phép của chủ bằng bảo hộ; sử dụng tên giống cây trồng mà tên đó trùng hoặc tương tự với tên giống cây trồng đã được bảo hộ cho giống cây trồng cùng loài hoặc loài liên quan gần gũi với giống cây trồng đã được bảo hộ;…
Theo quy định hiện hành, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt lớn, kèm biện pháp bổ sung như tịch thu tang vật, buộc gỡ bỏ nội dung, đình chỉ hoạt động hoặc tiêu hủy hàng hóa vi phạm. Trong trường hợp nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 và 226 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và quyền sở hữu công nghiệp.
Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ sẽ ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp. Do đó, mọi người dân, doanh nghiệp, cộng đồng và toàn xã hội cần nhận diện, đấu tranh, phòng, chống, ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, góp phần thực hiện nghiêm quy định pháp luật, xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, lành mạnh và nâng cao uy tín quốc gia trong hội nhập quốc tế./.
Thùy Linh