Ảnh minh họa
Thực tế thời gian qua cho thấy, hình ảnh và nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI đã xuất hiện trên mạng xã hội, có trường hợp được sử dụng kèm thông tin chưa được kiểm chứng, làm sai lệch hoặc gây hiểu lầm về vụ việc, cá nhân, tổ chức. Bộ Công an đã nhiều lần cảnh báo về việc các đối tượng lợi dụng AI, deepfake, deepvoice để tạo dựng hình ảnh, video, giọng nói giả mạo nhằm đánh lừa người tiếp nhận.
Đáng lưu ý, khi bị lợi dụng vào mục đích xấu, những công nghệ này không chỉ ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức mà còn có thể gây nhiễu loạn môi trường thông tin, làm sai lệch nhận thức của người dân về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các sự kiện đang được dư luận quan tâm. Đặc biệt, vào những thời điểm diễn ra các sự kiện chính trị, vấn đề nhân sự, chính sách hoặc những vụ việc thu hút sự chú ý của xã hội, thông tin giả mạo có thể được các đối tượng khai thác để tạo sự hoài nghi, kích thích tranh luận và lan truyền nhanh trên mạng xã hội.
Nhận diện các thủ đoạn lợi dụng AI để xuyên tạc
Các đối tượng có thể khai thác dữ liệu công khai trên internet, sau đó sử dụng công cụ AI để tạo dựng nội dung giả mạo. Một số thủ đoạn thường được sử dụng gồm:
Một là, thu thập hình ảnh, video, giọng nói được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội để làm dữ liệu đầu vào cho việc tạo nội dung giả.
Hai là, sử dụng công nghệ deepfake để thay đổi khuôn mặt, hình ảnh hoặc tạo video giả, khiến nhân vật trong video có vẻ như đang thực hiện hoặc phát biểu một nội dung không có thật.
Ba là, sử dụng deepvoice để mô phỏng giọng nói, tạo các đoạn âm thanh hoặc cuộc gọi giả mạo người cụ thể.
Bốn là, cắt ghép một phần phát biểu có thật, đặt vào bối cảnh khác hoặc loại bỏ phần thông tin quan trọng, từ đó làm thay đổi ý nghĩa ban đầu.
Năm là, gán ghép phát ngôn, quan điểm hoặc nội dung bịa đặt vào hình ảnh, video, giọng nói của lãnh đạo, cán bộ, người có uy tín.
Sáu là, sử dụng tiêu đề, hình ảnh, biểu tượng, cách trình bày tương tự các cơ quan báo chí, cơ quan nhà nước hoặc tài khoản chính thống nhằm tạo cảm giác đáng tin cậy.
Bảy là, phát tán cùng một nội dung trên nhiều tài khoản, hội nhóm, nền tảng khác nhau để tạo hiệu ứng lan truyền và khiến người dùng lầm tưởng đó là thông tin đã được nhiều nguồn xác nhận.
Tám là, lợi dụng những sự kiện chính trị, vấn đề xã hội được dư luận quan tâm để đưa thông tin giả mạo vào dòng thông tin đang được chú ý.
Thực tế tại một số địa phương đã ghi nhận hình ảnh được tạo bằng AI, sau đó đăng tải kèm nội dung sai sự thật, gây hiểu lầm và ảnh hưởng đến uy tín của lực lượng chức năng. Bộ Công an cũng khuyến cáo người dân không chỉ căn cứ vào hình ảnh, video hoặc giọng nói để khẳng định tính xác thực của một thông tin.
Không để công nghệ trở thành công cụ phát tán thông tin sai sự thật
Cần khẳng định, bản thân việc sử dụng AI, deepfake, deepvoice không phải là hành vi vi phạm pháp luật. Vấn đề nằm ở mục đích và nội dung được tạo ra, cũng như cách thức sử dụng, phát tán. Trường hợp lợi dụng công nghệ để tạo lập, đăng tải, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân thì tùy tính chất, mức độ, hậu quả và quy định pháp luật áp dụng, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Các cơ quan chức năng thời gian qua đã xử lý nhiều trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội.
Do đó, trước mỗi nội dung được cho là phát biểu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước hoặc thông tin liên quan đến các vấn đề chính trị, xã hội quan trọng, người sử dụng mạng xã hội cần bình tĩnh, kiểm chứng trước khi tiếp nhận và chia sẻ.
Trước hết, cần kiểm tra nguồn đăng tải, thời gian, bối cảnh và đối chiếu với các kênh thông tin chính thống; không mặc nhiên coi một video, hình ảnh hoặc đoạn ghi âm là thật chỉ vì nội dung có hình ảnh rõ nét, giọng nói giống người thật hoặc được chia sẻ bởi nhiều tài khoản. Khi phát hiện những dấu hiệu bất thường, cần tìm kiếm thông tin từ các cơ quan báo chí, cơ quan nhà nước và nguồn chính thống để xác minh.
Người dân không bình luận, chia sẻ, tải xuống hoặc phát tán lại những nội dung chưa được kiểm chứng, nhất là nội dung có dấu hiệu xuyên tạc, bịa đặt, xúc phạm danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức. Khi phát hiện tài khoản, trang, hội nhóm hoặc nội dung có dấu hiệu sử dụng AI để giả mạo, cần sử dụng chức năng báo cáo của nền tảng hoặc thông báo cho cơ quan chức năng để được xác minh, xử lý.
Cùng với đó, mỗi người cần chủ động trang bị kiến thức về AI, deepfake, deepvoice và kỹ năng nhận diện thông tin giả. Việc nâng cao “sức đề kháng” thông tin của mỗi cá nhân chính là một trong những giải pháp quan trọng góp phần hạn chế sự lan truyền của nội dung giả mạo trên không gian mạng.
Trong bối cảnh công nghệ AI ngày càng phát triển, mỗi người sử dụng mạng xã hội cũng là một mắt xích trong quá trình tạo lập, tiếp nhận và lan truyền thông tin. Vì vậy, tỉnh táo trước những nội dung gây sốc, kiểm chứng trước khi chia sẻ, không tiếp tay cho thông tin chưa được xác thực và kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm là trách nhiệm của mỗi công dân.
Chủ động phòng ngừa từ mỗi người dân, kết hợp với công tác nắm tình hình, xác minh, xử lý của các cơ quan chức năng sẽ góp phần hạn chế tác động của thông tin giả được tạo dựng bằng AI; bảo vệ danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức; giữ gìn môi trường thông tin lành mạnh, an toàn, qua đó góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo đảm an ninh, trật tự trên không gian mạng./.
Đáng lưu ý, khi bị lợi dụng vào mục đích xấu, những công nghệ này không chỉ ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức mà còn có thể gây nhiễu loạn môi trường thông tin, làm sai lệch nhận thức của người dân về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các sự kiện đang được dư luận quan tâm. Đặc biệt, vào những thời điểm diễn ra các sự kiện chính trị, vấn đề nhân sự, chính sách hoặc những vụ việc thu hút sự chú ý của xã hội, thông tin giả mạo có thể được các đối tượng khai thác để tạo sự hoài nghi, kích thích tranh luận và lan truyền nhanh trên mạng xã hội.
Nhận diện các thủ đoạn lợi dụng AI để xuyên tạc
Các đối tượng có thể khai thác dữ liệu công khai trên internet, sau đó sử dụng công cụ AI để tạo dựng nội dung giả mạo. Một số thủ đoạn thường được sử dụng gồm:
Một là, thu thập hình ảnh, video, giọng nói được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội để làm dữ liệu đầu vào cho việc tạo nội dung giả.
Hai là, sử dụng công nghệ deepfake để thay đổi khuôn mặt, hình ảnh hoặc tạo video giả, khiến nhân vật trong video có vẻ như đang thực hiện hoặc phát biểu một nội dung không có thật.
Ba là, sử dụng deepvoice để mô phỏng giọng nói, tạo các đoạn âm thanh hoặc cuộc gọi giả mạo người cụ thể.
Bốn là, cắt ghép một phần phát biểu có thật, đặt vào bối cảnh khác hoặc loại bỏ phần thông tin quan trọng, từ đó làm thay đổi ý nghĩa ban đầu.
Năm là, gán ghép phát ngôn, quan điểm hoặc nội dung bịa đặt vào hình ảnh, video, giọng nói của lãnh đạo, cán bộ, người có uy tín.
Sáu là, sử dụng tiêu đề, hình ảnh, biểu tượng, cách trình bày tương tự các cơ quan báo chí, cơ quan nhà nước hoặc tài khoản chính thống nhằm tạo cảm giác đáng tin cậy.
Bảy là, phát tán cùng một nội dung trên nhiều tài khoản, hội nhóm, nền tảng khác nhau để tạo hiệu ứng lan truyền và khiến người dùng lầm tưởng đó là thông tin đã được nhiều nguồn xác nhận.
Tám là, lợi dụng những sự kiện chính trị, vấn đề xã hội được dư luận quan tâm để đưa thông tin giả mạo vào dòng thông tin đang được chú ý.
Thực tế tại một số địa phương đã ghi nhận hình ảnh được tạo bằng AI, sau đó đăng tải kèm nội dung sai sự thật, gây hiểu lầm và ảnh hưởng đến uy tín của lực lượng chức năng. Bộ Công an cũng khuyến cáo người dân không chỉ căn cứ vào hình ảnh, video hoặc giọng nói để khẳng định tính xác thực của một thông tin.
Không để công nghệ trở thành công cụ phát tán thông tin sai sự thật
Cần khẳng định, bản thân việc sử dụng AI, deepfake, deepvoice không phải là hành vi vi phạm pháp luật. Vấn đề nằm ở mục đích và nội dung được tạo ra, cũng như cách thức sử dụng, phát tán. Trường hợp lợi dụng công nghệ để tạo lập, đăng tải, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân thì tùy tính chất, mức độ, hậu quả và quy định pháp luật áp dụng, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Các cơ quan chức năng thời gian qua đã xử lý nhiều trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội.
Do đó, trước mỗi nội dung được cho là phát biểu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước hoặc thông tin liên quan đến các vấn đề chính trị, xã hội quan trọng, người sử dụng mạng xã hội cần bình tĩnh, kiểm chứng trước khi tiếp nhận và chia sẻ.
Trước hết, cần kiểm tra nguồn đăng tải, thời gian, bối cảnh và đối chiếu với các kênh thông tin chính thống; không mặc nhiên coi một video, hình ảnh hoặc đoạn ghi âm là thật chỉ vì nội dung có hình ảnh rõ nét, giọng nói giống người thật hoặc được chia sẻ bởi nhiều tài khoản. Khi phát hiện những dấu hiệu bất thường, cần tìm kiếm thông tin từ các cơ quan báo chí, cơ quan nhà nước và nguồn chính thống để xác minh.
Người dân không bình luận, chia sẻ, tải xuống hoặc phát tán lại những nội dung chưa được kiểm chứng, nhất là nội dung có dấu hiệu xuyên tạc, bịa đặt, xúc phạm danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức. Khi phát hiện tài khoản, trang, hội nhóm hoặc nội dung có dấu hiệu sử dụng AI để giả mạo, cần sử dụng chức năng báo cáo của nền tảng hoặc thông báo cho cơ quan chức năng để được xác minh, xử lý.
Cùng với đó, mỗi người cần chủ động trang bị kiến thức về AI, deepfake, deepvoice và kỹ năng nhận diện thông tin giả. Việc nâng cao “sức đề kháng” thông tin của mỗi cá nhân chính là một trong những giải pháp quan trọng góp phần hạn chế sự lan truyền của nội dung giả mạo trên không gian mạng.
Trong bối cảnh công nghệ AI ngày càng phát triển, mỗi người sử dụng mạng xã hội cũng là một mắt xích trong quá trình tạo lập, tiếp nhận và lan truyền thông tin. Vì vậy, tỉnh táo trước những nội dung gây sốc, kiểm chứng trước khi chia sẻ, không tiếp tay cho thông tin chưa được xác thực và kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm là trách nhiệm của mỗi công dân.
Chủ động phòng ngừa từ mỗi người dân, kết hợp với công tác nắm tình hình, xác minh, xử lý của các cơ quan chức năng sẽ góp phần hạn chế tác động của thông tin giả được tạo dựng bằng AI; bảo vệ danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức; giữ gìn môi trường thông tin lành mạnh, an toàn, qua đó góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo đảm an ninh, trật tự trên không gian mạng./.
Võ Minh Tùng