Chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang kê khai thông tin và “hậu kiểm”
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của dự thảo là bước chuyển dịch quan trọng trong phương thức quản lý chất lượng phương tiện PCCC và CNCH.
Theo hồ sơ thuyết minh, triển khai quy định của Luật PCCC và CNCH năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, cơ chế quản lý chất lượng phương tiện PCCC đã xóa bỏ thủ tục cấp giấy phép lưu thông thủ công, chuyển sang phân loại quản lý theo mức độ rủi ro (rủi ro trung bình và rủi ro cao). Thay vì bắt buộc kiểm định từng lô hàng trước khi đưa ra thị trường như trước đây, dự thảo QCVN 03:2026/BCA quy định phương tiện PCCC và CNCH khi lưu thông phải thực hiện đánh giá sự phù hợp, công bố/kê khai thông tin sản phẩm và gắn nhãn hàng hóa. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ tập trung vào hoạt động hậu kiểm trên thị trường. Cách tiếp cận này giúp nâng cao trách nhiệm tự chịu trách nhiệm về chất lượng của doanh nghiệp, cắt giảm thủ tục hành chính trùng lặp và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu.
Mở rộng danh mục phương tiện được quy định yêu cầu kỹ thuật
Dự thảo đưa ra yêu cầu kỹ thuật đối với 85 loại phương tiện, với 865 chỉ tiêu kỹ thuật. Trong đó, dự kiến bổ sung 43 loại phương tiện chưa được quy định tại QCVN 03:2023/BCA, tương ứng 374 chỉ tiêu kỹ thuật mới. Một số nhóm phương tiện đáng chú ý được bổ sung gồm: Máy bơm chữa cháy loại nổi; bơm nước chữa cháy đặt trên xe chữa cháy; lăng giá chữa cháy; bình chữa cháy mini; vòi hút chữa cháy; vòi rulo chữa cháy; một số loại chất chữa cháy dạng bọt, dạng khí; đầu báo cháy nhiệt kiểu dây; đầu báo cháy video; thiết bị phun chữa cháy định vị tự động; đầu phun bọt; đầu phun sương cao áp; mặt nạ lọc độc và mặt nạ phòng độc cách ly...
Việc bổ sung các phương tiện này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý thực tế, nhất là đối với những phương tiện đã xuất hiện, được sử dụng rộng rãi trên thị trường nhưng chưa có quy định tương ứng trong QCVN 03:2023/BCA.
Cập nhật yêu cầu kỹ thuật theo các tiêu chuẩn mới và hài hòa quốc tế
Không chỉ bổ sung phương tiện mới, dự thảo còn soát xét, cập nhật yêu cầu kỹ thuật đối với 42 loại phương tiện đã được quy định tại quy chuẩn hiện hành (với 178/491 chỉ tiêu kỹ thuật được bổ sung hoặc chỉnh sửa). Một số phương tiện được cập nhật theo các phiên bản tiêu chuẩn mới như: Trụ nước chữa cháy; bình chữa cháy xách tay; bình chữa cháy có bánh xe; chất tạo bọt chữa cháy; đầu phun Sprinkler, đầu phun Drencher; ống và phụ tùng CPVC sử dụng trong hệ thống Sprinkler...
Đồng thời, dự thảo cập nhật hệ thống tài liệu viện dẫn bao gồm 59 quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và 42 tiêu chuẩn quốc tế, khu vực, nước ngoài (ISO, ASTM, NFPA...).
Làm rõ quy định về lấy mẫu, thử nghiệm và thừa nhận kết quả
Dự thảo điều chỉnh quy trình, số lượng và quy cách lấy mẫu bảo đảm tính đại diện của loại phương tiện, chuẩn hóa hoạt động thử nghiệm theo hệ thống ISO/IEC 17025. Tổ chức thử nghiệm phải sử dụng thiết bị đo đã được hiệu chuẩn, kiểm định theo pháp luật đo lường. Đặc biệt, dự thảo đặt ra cơ chế cho phép thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp trong nước và ngoài nước đối với các chỉ tiêu kỹ thuật theo điều ước hoặc thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau, giúp giảm thiểu chi phí thử nghiệm trùng lặp cho các sản phẩm nhập khẩu đạt chuẩn quốc tế.
Tăng cường truy xuất nguồn gốc và quản lý thông tin trên nhãn
Nhằm phục vụ công tác hậu kiểm hiệu quả, phương tiện khi lưu thông phải có nhãn hàng hóa theo quy định, đồng thời thể hiện thông tin truy xuất định danh (như mã số, mã QR/mã vạch) liên kết với hồ sơ kê khai và kết quả thử nghiệm. Trường hợp có thay đổi thông tin ảnh hưởng đến an toàn (cảnh báo, thông số danh định, hướng dẫn sử dụng), tổ chức, cá nhân sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu phải cập nhật thông tin trên nhãn đối với các sản phẩm tiếp theo và công khai trên cổng thông tin của đơn vị.
Điều chỉnh mã hàng hóa (mã HS)
Dự thảo chuẩn hóa mã HS của các phương tiện PCCC và CNCH theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam hiện hành, tạo sự thống nhất giữa quy định kỹ thuật và hệ thống quản lý hải quan, tạo thuận lợi cho hoạt động thông quan./.
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của dự thảo là bước chuyển dịch quan trọng trong phương thức quản lý chất lượng phương tiện PCCC và CNCH.
Theo hồ sơ thuyết minh, triển khai quy định của Luật PCCC và CNCH năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, cơ chế quản lý chất lượng phương tiện PCCC đã xóa bỏ thủ tục cấp giấy phép lưu thông thủ công, chuyển sang phân loại quản lý theo mức độ rủi ro (rủi ro trung bình và rủi ro cao). Thay vì bắt buộc kiểm định từng lô hàng trước khi đưa ra thị trường như trước đây, dự thảo QCVN 03:2026/BCA quy định phương tiện PCCC và CNCH khi lưu thông phải thực hiện đánh giá sự phù hợp, công bố/kê khai thông tin sản phẩm và gắn nhãn hàng hóa. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ tập trung vào hoạt động hậu kiểm trên thị trường. Cách tiếp cận này giúp nâng cao trách nhiệm tự chịu trách nhiệm về chất lượng của doanh nghiệp, cắt giảm thủ tục hành chính trùng lặp và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu.
Mở rộng danh mục phương tiện được quy định yêu cầu kỹ thuật
Dự thảo đưa ra yêu cầu kỹ thuật đối với 85 loại phương tiện, với 865 chỉ tiêu kỹ thuật. Trong đó, dự kiến bổ sung 43 loại phương tiện chưa được quy định tại QCVN 03:2023/BCA, tương ứng 374 chỉ tiêu kỹ thuật mới. Một số nhóm phương tiện đáng chú ý được bổ sung gồm: Máy bơm chữa cháy loại nổi; bơm nước chữa cháy đặt trên xe chữa cháy; lăng giá chữa cháy; bình chữa cháy mini; vòi hút chữa cháy; vòi rulo chữa cháy; một số loại chất chữa cháy dạng bọt, dạng khí; đầu báo cháy nhiệt kiểu dây; đầu báo cháy video; thiết bị phun chữa cháy định vị tự động; đầu phun bọt; đầu phun sương cao áp; mặt nạ lọc độc và mặt nạ phòng độc cách ly...
Việc bổ sung các phương tiện này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý thực tế, nhất là đối với những phương tiện đã xuất hiện, được sử dụng rộng rãi trên thị trường nhưng chưa có quy định tương ứng trong QCVN 03:2023/BCA.
Cập nhật yêu cầu kỹ thuật theo các tiêu chuẩn mới và hài hòa quốc tế
Không chỉ bổ sung phương tiện mới, dự thảo còn soát xét, cập nhật yêu cầu kỹ thuật đối với 42 loại phương tiện đã được quy định tại quy chuẩn hiện hành (với 178/491 chỉ tiêu kỹ thuật được bổ sung hoặc chỉnh sửa). Một số phương tiện được cập nhật theo các phiên bản tiêu chuẩn mới như: Trụ nước chữa cháy; bình chữa cháy xách tay; bình chữa cháy có bánh xe; chất tạo bọt chữa cháy; đầu phun Sprinkler, đầu phun Drencher; ống và phụ tùng CPVC sử dụng trong hệ thống Sprinkler...
Đồng thời, dự thảo cập nhật hệ thống tài liệu viện dẫn bao gồm 59 quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và 42 tiêu chuẩn quốc tế, khu vực, nước ngoài (ISO, ASTM, NFPA...).
Làm rõ quy định về lấy mẫu, thử nghiệm và thừa nhận kết quả
Dự thảo điều chỉnh quy trình, số lượng và quy cách lấy mẫu bảo đảm tính đại diện của loại phương tiện, chuẩn hóa hoạt động thử nghiệm theo hệ thống ISO/IEC 17025. Tổ chức thử nghiệm phải sử dụng thiết bị đo đã được hiệu chuẩn, kiểm định theo pháp luật đo lường. Đặc biệt, dự thảo đặt ra cơ chế cho phép thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp trong nước và ngoài nước đối với các chỉ tiêu kỹ thuật theo điều ước hoặc thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau, giúp giảm thiểu chi phí thử nghiệm trùng lặp cho các sản phẩm nhập khẩu đạt chuẩn quốc tế.
Tăng cường truy xuất nguồn gốc và quản lý thông tin trên nhãn
Nhằm phục vụ công tác hậu kiểm hiệu quả, phương tiện khi lưu thông phải có nhãn hàng hóa theo quy định, đồng thời thể hiện thông tin truy xuất định danh (như mã số, mã QR/mã vạch) liên kết với hồ sơ kê khai và kết quả thử nghiệm. Trường hợp có thay đổi thông tin ảnh hưởng đến an toàn (cảnh báo, thông số danh định, hướng dẫn sử dụng), tổ chức, cá nhân sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu phải cập nhật thông tin trên nhãn đối với các sản phẩm tiếp theo và công khai trên cổng thông tin của đơn vị.
Điều chỉnh mã hàng hóa (mã HS)
Dự thảo chuẩn hóa mã HS của các phương tiện PCCC và CNCH theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam hiện hành, tạo sự thống nhất giữa quy định kỹ thuật và hệ thống quản lý hải quan, tạo thuận lợi cho hoạt động thông quan./.
Chí Linh