Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an đã trình bày về “an ninh chủ động”, “an ninh bao trùm”, “an ninh kiến tạo” và “kỷ luật thực thi”. Qua đó, xác định chủ động ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch, sẵn sàng ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống là nhiệm vụ quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

Đại tướng Lương Tam Quang nhiều lần nhấn mạnh “An ninh chủ động là chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động nghiên cứu, đánh giá, dự báo đúng tình hình, xử lý kịp thời từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.”  Đây là một mạch tư duy nhất quán an ninh không phải là chuyện “chờ có biến mới xử lý”, mà phải được bảo đảm từ sớm, từ xa, bằng thế chủ động. Trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, điều này có nghĩa là lực lượng chức năng không chỉ phản bác khi luận điệu sai trái đã lan rộng, mà phải chủ động nắm tình hình, nhận diện sớm, phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan để làm thất bại âm mưu chống phá ngay từ trong trứng nước để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch trong bối cảnh công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang phát triển mạnh mẽ.

Nếu như trước đây, không gian chống phá tư tưởng chủ yếu là các đài phát thanh nước ngoài, báo, tạp chí phản động, thì ngày nay, mặt trận ấy đã dịch chuyển gần như hoàn toàn lên không gian mạng. Mạng xã hội, các nền tảng xuyên biên giới, và gần đây là trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản tốc độ, quy mô và mức độ tinh vi của các luận điệu sai trái, thù địch. Tin giả có thể được dàn dựng bằng hình ảnh, video, giọng nói giả mạo với độ chân thực cao; một luận điệu xuyên tạc có thể lan tới hàng triệu người chỉ trong vài giờ.

Chính vì bối cảnh đã đổi khác, tư duy an ninh chủ động cũng cần được phát triển thêm một bước, để không chỉ dừng ở việc phòng ngừa, ngăn chặn, mà còn đủ sức dẫn dắt, định hình môi trường thông tin theo hướng tích cực.

Ảnh minh họa

Quán triệt tinh thần Nghị quyết Đại hội nguyên mới, được khái quát thành bốn trụ cột: an ninh chủ động, an ninh bao trùm, an ninh kiến ​​tạo và kỷ luật thực thi .

An ninh chủ động kế thừa tinh thần cốt lõi đã có từ lâu: chủ động nắm tình hình, nhận diện sớm, đẩy lùi nguy cơ từ xa, không để bị động, bất ngờ. Trong bối cảnh mới, chủ động còn có nghĩa là chủ động cả về công nghệ - ứng dụng dữ liệu, công cụ phân tích để nhận diện sớm những vấn đề dư luận, những luồng thông tin bất thường trước khi chúng kịp lan rộng và gây hậu quả.

An ninh bao trùm phản ánh một cách tiếp cận toàn diện hơn: an ninh quốc gia không còn bó hẹp trong phạm vi chính trị - đối ngoại truyền thống, mà bao trùm cả an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh kinh tế, an ninh con người. Trên lĩnh vực tư tưởng, điều này đòi hỏi sự phối hợp bao trùm giữa nhiều lực lượng: cơ quan an ninh, tuyên giáo, ngoại giao, thông tin - truyền thông, báo chí, giới nghiên cứu lý luận thay vì chỉ dựa vào một lực lượng chuyên trách.

An ninh kiến ​​tạo là điểm phát triển đáng chú ý nhất so với tư duy “phòng ngừa - ngăn chặn” truyền thống. Kiến tạo có nghĩa là không chỉ ngăn cái xấu, mà chủ động xây dựng, dẫn dắt một môi trường thông tin, một nền tảng nhận thức xã hội lành mạnh, làm cho cái đúng, cái tích cực trở thành dòng chảy chủ đạo. Đây chính là bước chuyển từ tư duy "xử lý hậu quả" sang tư duy chủ động tạo dựng thế trận lòng dân vững chắc nơi mà sự đồng thuận, niềm tin xã hội tự nó đã là một lá chắn trước mọi luận điệu xuyên tạc.

Kỷ luật thực thi nhấn mạnh rằng tư duy mới, dù đúng đắn đến đâu, cũng chỉ có giá trị khi được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ, có trách nhiệm ở mọi cấp, mọi lực lượng tránh tình trạng chủ trương đúng nhưng triển khai hình thức, thiếu nhất quán.

Một điểm đáng chú ý trong triển khai tư duy mới là việc tăng cường kết nối giữa nghiên cứu lý luận chính trị với công tác bảo vệ an ninh quốc gia trên thực tế. Trung ương trong giai đoạn vừa qua đã góp phần bổ sung, phát triển nhận thức mới về an ninh quốc gia, về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, gắn với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là minh chứng cho thấy đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch không thể chỉ dựa vào nghiệp vụ đơn thuần, mà cần đứng vững trên nền tảng lý luận khoa học, được cập nhật liên tục theo diễn biến thực tiễn.

Cùng với đó, trước thực trạng tin giả, thông tin sai sự thật lan tràn trên các nền tảng trực tuyến, ngành chức năng đang khẩn trương xây dựng khung pháp lý chuyên biệt để phòng, chống tin giả một cách bài bản, hệ thống hơn thay vì chỉ xử lý theo từng vụ việc đơn lẻ. Đây chính là biểu hiện cụ thể của “an ninh chủ động” trong thời đại số chủ động hoàn thiện thể chế trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng, thay vì chạy theo xử lý khi hậu quả đã xảy ra.

Nhìn rộng ra, sự phát triển từ an ninh chủ động sang thêm cả an ninh kiến ​​tạo gợi mở một bài học quan trọng cho công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng nói chung: hiệu quả bền vững không đến từ việc ngăn chặn được bao nhiêu luận điệu sai trái, mà đến từ việc xây dựng được một nền tảng nhận thức, niềm tin xã hội đủ vững chắc để tự nó có sức đề kháng.

Điều này đòi hỏi sự phối hợp thực chất, bao trùm giữa lực lượng an ninh với báo chí chính thống, đội ngũ lý luận, các cơ quan tuyên giáo mỗi lực lượng một vai trò nhưng cùng hướng tới một mục tiêu: làm cho thông tin đúng đắn, chính thống đến sớm hơn, thuyết phục hơn, phủ rộng hơn so với thông tin sai lệch. Đồng thời, “kỷ luật thực thi” nhắc nhở rằng mọi chủ trương, tư duy mới chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai nghiêm túc, nhất quán ở từng cấp, từng lực lượng cụ thể. Trong kỷ nguyên số, khi không gian chống phá tư tưởng đã dịch chuyển mạnh mẽ lên môi trường mạng, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi không chỉ sự cảnh giác, chủ động ngăn chặn, mà còn cả năng lực kiến ​​tạo xây dựng một môi trường thông tin, một nền tảng niềm tin xã hội đủ vững chắc để tự thân nó trở thành lá chắn trước mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá./.

Trần Ngọc Nguyễn