Các tội đề xuất bỏ hình phạt tử hình gồm: Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109); Phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114); Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh (Điều 194); Vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250); Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421); Gián điệp (Điều 110); Tham ô tài sản (Điều 353) và Nhận hối lộ (Điều 354).

Quốc hội thảo luận cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi,
bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (Ảnh: internet)

Theo Bộ Công an, sau hơn 8 năm thi hành Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), thời điểm hiện nay, tình hình đất nước đã có nhiều thay đổi lớn về mọi mặt, do đó, bộ luật hiện hành đã bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc. Đặc biệt, các quy định về hình phạt tử hình còn nhiều bất cập; các mức định lượng và loại hình phạt trong khung có mức hình phạt cao nhất là tử hình ở một số tội danh còn tương đối rộng, dẫn đến căn cứ để tuyên hình phạt tử hình gặp khó khăn trên thực tế.

Luật hiện hành có 18 tội danh có mức hình phạt cao nhất là tử hình, song trên thực tiễn thời gian qua cho thấy một số tội danh có tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội không cần thiết phải duy trì hình phạt cao nhất. Ngoài ra, những năm qua tòa án cũng không áp dụng hình phạt tử hình với các tội: Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; Phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh.

Theo Điều 40 của dự thảo, tử hình là hình phạt đặc biệt, chỉ áp dụng với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, thuộc một trong nhóm các tội xâm phạm an ninh quốc gia, xâm phạm tính mạng con người, tội phạm về ma túy... Không áp dụng hình phạt tử hình với các trường hợp như người dưới 18 tuổi, phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người đủ 75 tuổi trở lên. Bộ Công an cũng đề xuất hoãn thi hành án tử hình trong thời hạn 2 năm với người bị kết án đã tích cực khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại cho bị hại hoặc đã tích cực hợp tác với cơ quan chức năng trong quá trình điều tra, xử lý tội phạm.

Ngoài ra sẽ không thi hành án tử hình với người bị kết án thuộc một trong các trường hợp là phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người đủ 75 tuổi trở lên; người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối; người nhiễm HIV đã chuyển giai đoạn AIDS, đang có nhiễm trùng cơ hội, tiên lượng xấu.

Việc đề xuất giảm số lượng tội danh có hình phạt tử hình là nhằm tiếp tục thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về thu hẹp hình phạt tử hình. Đồng thời trên cơ sở kế thừa tinh thần thu hẹp dần hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự qua các lần sửa đổi, bổ sung. Theo đó, tại Bộ luật Hình sự năm 1985 có 44 tội có hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự năm 1999 còn 29 tội, Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2009 còn 22 tội, đến Bộ luật Hình sự năm 2015 còn 18 tội. Trong lần sửa đổi này, Chính phủ đề xuất bỏ 8 tội danh có hình phạt tử hình trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng các vấn đề. Gồm căn cứ vào tính chất, mức độ của hành vi phạm tội; tầm quan trọng của khách thể được bảo vệ; khả năng khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra.

Bên cạnh đó, đối với các quốc gia trên thế giới hiện nay đang có xu hướng phổ biến về giảm hình phạt tử hình trong quy định của pháp luật, thực tế thi hành án. Trong 193 nước thành viên Liên hợp quốc chỉ còn hơn 50 nước quy định về hình phạt tử hình. Do đó, việc giảm hình phạt tử hình cũng thể hiện trách nhiệm, nghĩa vụ của Việt Nam khi là thành viên của các điều ước quốc tế có liên quan, phục vụ hoạt động hợp tác quốc tế. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang mở rộng hợp tác quốc tế một cách sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực, việc xây dựng hệ thống pháp luật tương đồng với đa số các nước trên thế giới sẽ góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy các quan hệ hợp tác ngày càng bền chặt và tin tưởng lẫn nhau.

Có thể khẳng định, việc bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội danh thay bằng hình phạt tù chung thân không xét giảm án (bảo đảm cách ly người phạm tội ra khỏi đời sống xã hội) vẫn đảm bảo tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng như yêu cầu hợp tác, mở rộng quan hệ quốc tế để phát triển đất nước. Ví như như tội “Tham ô tài sản” và “Nhận hối lộ”, sau khi bỏ hình phạt tử hình, sẽ bảo đảm thu hồi tài sản do phạm tội mà có, đồng thời khuyến khích người phạm tội tích cực khai báo trong quá trình giải quyết vụ án, dự luật đã sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng: “Người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ chỉ có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ. Và trong giai đoạn điều tra, truy tố xét xử đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn”….

Việc xây dựng Bộ luật Hình sự (sửa đổi) nhằm để tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn từ thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự 2015. Tiếp tục thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về công tác phòng chống tội phạm trong giai đoạn mới, phù hợp với tình hình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Đồng thời, việc sửa đổi, thay thế hình phạt tử hình đối với 08 tội danh vừa bảo đảm tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật vừa bảo đảm yêu cầu hội nhập quốc tế. Góp phần bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền con người, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và tổ chức; bảo đảm cho mọi người được sống trong một môi trường xã hội và môi trường sinh thái an toàn, lành mạnh./.

Phương Thảo