Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp là quyền và nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi công dân. Thông qua bầu cử, Nhân dân trực tiếp lựa chọn những người tiêu biểu về phẩm chất chính trị, đạo đức, trí tuệ và năng lực thực tiễn để đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình trong các cơ quan quyền lực nhà nước. Kết quả của cuộc bầu cử có ý nghĩa quyết định đến việc hình thành bộ máy quyền lực nhà nước ở Trung ương và địa phương, tác động trực tiếp đến việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách và các quyết sách quan trọng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Do đó, bầu cử không chỉ là quyền, mà còn là trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi công dân.
Ảnh minh họa
Theo đó, pháp luật cũng quy định cụ thể về các hành vi bị nghiêm cấm trong vận động bầu cử như sau:
+ Lợi dụng vận động bầu cử để tuyên truyền trái với Hiến pháp và pháp luật hoặc làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín, quyền, lợi ích hợp pháp khác của tổ chức, cá nhân khác.
+ Lạm dụng chức vụ, quyền hạn để sử dụng phương tiện thông tin đại chúng trong vận động bầu cử.
+ Lợi dụng vận động bầu cử để vận động tài trợ, quyên góp ở trong nước và nước ngoài cho tổ chức, cá nhân mình.
+ Sử dụng hoặc hứa tặng, cho, ủng hộ tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất để lôi kéo, mua chuộc cử tri.
+ Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử, Tổ bầu cử không được vận động bầu cử cho những người ứng cử. Thành viên của các tổ chức phụ trách bầu cử nói trên không được lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để vận động bầu cử cho những người ứng cử nhằm bảo đảm sự công bằng, bình đẳng đối với những người ứng cử.
Hai tội danh liên quan trực tiếp đến hoạt động bầu cử (theo quy định của Luật Bầu cử, Bộ luật Hình sự năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 12/2017/QH14, Luật số 59/2024/QH15 và Luật số 86/2025/QH15)
Một là, tội xâm phạm quyền của công dân về bầu cử, ứng cử hoặc biểu quyết khi Nhà nước trưng cầu ý dân được quy định tại Điều 160 Bộ luật Hình sự năm 2015. Theo quy định này, người nào lừa gạt, mua chuộc, cưỡng ép hoặc sử dụng thủ đoạn khác nhằm cản trở công dân thực hiện quyền bầu cử, quyền ứng cử hoặc quyền biểu quyết khi Nhà nước trưng cầu ý dân thì có thể bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm. Trường hợp phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc dẫn đến việc phải hoãn ngày bầu cử, bầu cử lại hoặc hoãn việc trưng cầu ý dân thì bị phạt tù từ 01 năm đến 02 năm. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Ảnh minh họa
Hai là, tội làm sai lệch kết quả bầu cử, kết quả trưng cầu ý dân, được quy định tại Điều 161 Bộ luật Hình sự năm 2015. Theo đó, người có trách nhiệm trong việc tổ chức hoặc giám sát bầu cử, trưng cầu ý dân mà giả mạo giấy tờ, gian lận phiếu bầu hoặc dùng thủ đoạn khác nhằm làm sai lệch kết quả bầu cử, kết quả trưng cầu ý dân thì có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Nếu phạm tội có tổ chức hoặc dẫn đến việc phải tổ chức lại cuộc bầu cử hoặc trưng cầu ý dân thì mức hình phạt có thể từ 01 năm đến 03 năm tù. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm không chỉ góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật mà còn bảo đảm cho các cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, minh bạch, đúng quy định, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với các thiết chế của Nhà nước./.
Mai Văn Thum