Luật mới gồm 12 chương, 74 điều (tăng 01 chương so với luật hiện hành), quy định toàn diện về công tác quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú, với nhiều điểm mới đáng chú ý:
1. Hoàn thiện các quy định chung về quản lý, thi hành: Chương I (từ Điều 1 đến Điều 7) quy định rõ phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ; nguyên tắc quản lý, thi hành; trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân; cơ chế giám sát và các hành vi bị nghiêm cấm, góp phần nâng cao tính minh bạch, chặt chẽ trong tổ chức thực hiện.
2. Quy định cụ thể hơn về tổ chức, bộ máy và thẩm quyền: Chương II (từ Điều 8 đến Điều 13) làm rõ hệ thống tổ chức cơ quan quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú; nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp, từng lực lượng; mô hình nhà tạm giữ, trại tạm giam và buồng tạm giữ, tạo cơ sở pháp lý thống nhất trong tổ chức thực hiện.
3. Bổ sung, hoàn thiện chế độ quản lý giam giữ: Chương III (từ Điều 14 đến Điều 26) quy định cụ thể về tiếp nhận, phân loại, quản lý người bị tạm giữ, tạm giam; quyền và nghĩa vụ của người bị tạm giữ, tạm giam; việc gặp thân nhân, người bào chữa; xử lý vi phạm nội quy; giải quyết các tình huống phát sinh như bỏ trốn hoặc tử vong trong cơ sở giam giữ.
4. Quy định đầy đủ hơn về chế độ đối với các nhóm đối tượng: Các Chương IV, V, VI quy định chế độ đối với người bị tạm giữ, tạm giam; người dưới 18 tuổi, phụ nữ có thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi; người bị kết án tử hình đang bị tạm giam, bảo đảm quyền con người, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và các cam kết quốc tế.
5. Bổ sung chương mới về thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú: Một trong những điểm mới nổi bật là Luật bổ sung Chương VII (từ Điều 38 đến Điều 44), quy định cụ thể về thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú. Nội dung bao gồm: trình tự, thủ tục thi hành; quyền và nghĩa vụ của người bị áp dụng biện pháp; trách nhiệm của chính quyền cấp xã, đơn vị quân đội trong quản lý, theo dõi; xử lý vi phạm… Qua đó khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thời gian qua.
6. Bảo đảm điều kiện phục vụ công tác quản lý, thi hành: Chương VIII (từ Điều 45 đến Điều 48) quy định về bảo đảm nhân lực, cơ sở vật chất, kinh phí; việc sử dụng vũ khí, công cụ hỗ trợ; xây dựng cơ sở dữ liệu; chế độ, chính sách đối với lực lượng thực thi nhiệm vụ.
1. Hoàn thiện các quy định chung về quản lý, thi hành: Chương I (từ Điều 1 đến Điều 7) quy định rõ phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ; nguyên tắc quản lý, thi hành; trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân; cơ chế giám sát và các hành vi bị nghiêm cấm, góp phần nâng cao tính minh bạch, chặt chẽ trong tổ chức thực hiện.
2. Quy định cụ thể hơn về tổ chức, bộ máy và thẩm quyền: Chương II (từ Điều 8 đến Điều 13) làm rõ hệ thống tổ chức cơ quan quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú; nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp, từng lực lượng; mô hình nhà tạm giữ, trại tạm giam và buồng tạm giữ, tạo cơ sở pháp lý thống nhất trong tổ chức thực hiện.
3. Bổ sung, hoàn thiện chế độ quản lý giam giữ: Chương III (từ Điều 14 đến Điều 26) quy định cụ thể về tiếp nhận, phân loại, quản lý người bị tạm giữ, tạm giam; quyền và nghĩa vụ của người bị tạm giữ, tạm giam; việc gặp thân nhân, người bào chữa; xử lý vi phạm nội quy; giải quyết các tình huống phát sinh như bỏ trốn hoặc tử vong trong cơ sở giam giữ.
4. Quy định đầy đủ hơn về chế độ đối với các nhóm đối tượng: Các Chương IV, V, VI quy định chế độ đối với người bị tạm giữ, tạm giam; người dưới 18 tuổi, phụ nữ có thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi; người bị kết án tử hình đang bị tạm giam, bảo đảm quyền con người, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và các cam kết quốc tế.
5. Bổ sung chương mới về thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú: Một trong những điểm mới nổi bật là Luật bổ sung Chương VII (từ Điều 38 đến Điều 44), quy định cụ thể về thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú. Nội dung bao gồm: trình tự, thủ tục thi hành; quyền và nghĩa vụ của người bị áp dụng biện pháp; trách nhiệm của chính quyền cấp xã, đơn vị quân đội trong quản lý, theo dõi; xử lý vi phạm… Qua đó khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thời gian qua.
6. Bảo đảm điều kiện phục vụ công tác quản lý, thi hành: Chương VIII (từ Điều 45 đến Điều 48) quy định về bảo đảm nhân lực, cơ sở vật chất, kinh phí; việc sử dụng vũ khí, công cụ hỗ trợ; xây dựng cơ sở dữ liệu; chế độ, chính sách đối với lực lượng thực thi nhiệm vụ.
Ảnh minh họa (nguồn Internet)
7. Tăng cường công tác kiểm sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo: Các Chương IX và X quy định về kiểm sát hoạt động quản lý, thi hành; trình tự, thủ tục khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo, góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
8. Làm rõ trách nhiệm của các cơ quan trong tổ chức thực hiện: Chương XI (từ Điều 69 đến Điều 72) quy định trách nhiệm quản lý nhà nước; trách nhiệm của các cơ quan như Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao trong công tác quản lý, thi hành.
9. Quy định điều khoản thi hành và sửa đổi, bổ sung liên quan: Chương XII (Điều 73, 74) quy định hiệu lực thi hành của Luật; đồng thời sửa đổi, bổ sung một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự liên quan đến biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 được ban hành là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý, thi hành; bảo đảm quyền con người, quyền công dân; đồng thời góp phần phục vụ hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn an ninh, trật tự trong tình hình mới./.
Thành Lợi