Ảnh minh họa (nguồn Internet)

- Cơ sở pháp lý
Quyền giám sát của công dân không phải là một khái niệm trừu tượng mà được định danh cụ thể trong Hiến pháp 2013 và các văn bản luật liên quan. Theo đó, “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát” là phương châm xuyên suốt trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.
- Ranh giới giữa quyền giám sát và vi phạm pháp luật
Ranh giới giữa việc “giám sát để xây dựng” và “ghi hình để gây rối” thường rất mong manh, tập trung ở 03 khía cạnh chính:
+ Về không gian và thời gian: Quyền giám sát chỉ được thực thi tại nơi công cộng hoặc trụ sở tiếp dân công khai. Nếu người dân tự ý đột nhập vào phòng làm việc riêng, các khu vực có biển “Cấm quay phim, chụp ảnh” hoặc những nơi thuộc bí mật quốc gia để ghi hình thì đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
+ Về mục đích và cách thức sử dụng tư liệu: Ghi hình để làm bằng chứng phản ánh sai phạm đến cơ quan có thẩm quyền là đúng luật. Ngược lại, nếu sử dụng hình ảnh đó để cắt ghép, chỉnh sửa nhằm bôi nhọ danh dự, nhân phẩm cán bộ hoặc phát tán lên mạng xã hội kèm lời lẽ kích động, xuyên tạc thì người dân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ” hoặc “Vu khống”.
+ Về tính chất hành vi: Giám sát phải mang tính chất khách quan, thụ động. Nếu người dân vừa quay phim vừa có lời lẽ lăng mạ, áp sát máy quay vào mặt cán bộ làm cản trở thao tác nghiệp vụ, hoặc lôi kéo đám đông gây mất trật tự, thì hành vi này sẽ chuyển hóa thành “Chống người thi hành công vụ” hoặc “Gây rối trật tự công cộng”.
- Những trường hợp nên thực hiện quyền giám sát
Việc ghi hình nên được thực hiện trong các tình huống thực sự cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp hoặc đảm bảo tính minh bạch:
+ Trong các giao dịch hành chính trực tiếp: Tại bộ phận một cửa khi có dấu hiệu cán bộ nhũng nhiễu, chậm trễ không lý do hoặc thái độ thiếu chuẩn mực.
+ Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu tiêu cực: Ghi hình lại các hành vi nhận hối lộ, cửa quyền để làm căn cứ tố cáo xác thực.
- Lưu ý để thực hiện quyền giám sát đúng luật
Để bảo vệ bản thân và đảm bảo việc giám sát có giá trị pháp lý, người dân cần lưu ý:
+ Giữ khoảng cách an toàn: Không đứng quá gần làm ảnh hưởng đến việc thực thi nhiệm vụ. Nên đứng ở vị trí quan sát được toàn cảnh diễn biến.
+ Thái độ cầu thị, văn minh: Thực hiện quyền giám sát một cách công khai nhưng ôn hòa. Không cần thiết phải tranh cãi gay gắt khi đang ghi hình.
+ Ưu tiên gửi đến cơ quan chức năng: Khi có bằng chứng sai phạm, thay vì đăng tải tự do lên mạng xã hội để thu hút view, hãy gửi video đó đến cơ quan thanh tra, lãnh đạo đơn vị hoặc các cơ quan báo chí chính thống. Đây là con đường ngắn nhất và an toàn nhất để xử lý sai phạm.
+ Hiểu rõ về quyền hình ảnh cá nhân: Hoạt động công vụ là công khai, nhưng thông tin cá nhân của những người dân khác có mặt tại đó lại là quyền riêng tư. Cần tránh làm lộ lọt thông tin của bên thứ ba không liên quan.
Ghi hình hoạt động công vụ là một biện pháp để đẩy lùi tiêu cực. Tuy nhiên, biện pháp ấy chỉ thực sự hữu hiệu và có giá trị khi được sử dụng bởi những công dân có hiểu biết và thượng tôn pháp luật. Sự phối hợp giữa sự minh bạch của cơ quan nhà nước và sự giám sát văn minh của người dân chính là chìa khóa để xây dựng một bộ máy công quyền liêm chính, vì dân phục vụ./.
 

Trần Văn Thập