Vậy làm gì để trẻ em được an toàn trên không gian mạng? Câu trả lời không chỉ nằm ở sự kiểm soát của cha mẹ mà cần bắt đầu từ việc trang bị kỹ năng cho trẻ, sự đồng hành của gia đình, nhà trường và trách nhiệm của toàn xã hội.

Ảnh minh họa

Internet và mạng xã hội đang ngày càng trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của trẻ em, thanh thiếu niên. Thông qua môi trường số, trẻ có thêm cơ hội tiếp cận kiến thức, thông tin, nghệ thuật, khoa học, công nghệ; học tập theo những phương thức mới; kết nối với bạn bè và phát triển khả năng sáng tạo, thể hiện bản thân.

Đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc thù, việc tiếp cận công nghệ còn giúp mở rộng cơ hội học tập, giao tiếp và tiếp cận các dịch vụ xã hội. Tuy nhiên, nếu thiếu sự hướng dẫn và kỹ năng cần thiết, trẻ có thể trở thành đối tượng dễ bị tổn thương trước những nguy cơ trên môi trường mạng.

Một trong những nguy cơ phổ biến là tiếp xúc với thông tin xấu, độc hại. Trẻ có thể vô tình tiếp cận nội dung bạo lực, cổ súy hành vi nguy hiểm, nội dung không phù hợp với lứa tuổi hoặc bị lôi kéo tham gia các “thử thách” trên mạng có thể gây tổn hại đến sức khỏe, tính mạng.

Thông tin cá nhân, hình ảnh và đời tư của trẻ cũng có thể bị xâm phạm. Những hình ảnh, video hoặc thông tin được chia sẻ trên mạng nếu không được bảo vệ có thể bị các đối tượng xấu sử dụng để bôi nhọ, lừa đảo, đe dọa hoặc gây tổn hại đến trẻ và gia đình.

Bên cạnh đó là bắt nạt trên không gian mạng. Những lời chế giễu, miệt thị, bình luận ác ý, xuyên tạc hoặc đe dọa có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của trẻ.

Đáng lưu ý, trẻ em còn có nguy cơ trở thành nạn nhân của xâm hại tình dục trên môi trường mạng. Các đối tượng có thể giả danh, làm quen, tạo dựng lòng tin rồi dụ dỗ trẻ gửi hình ảnh, video nhạy cảm hoặc thực hiện những hành vi không phù hợp. Sau đó, chúng sử dụng những nội dung này để đe dọa, khống chế, tống tiền hoặc tiếp tục ép buộc trẻ thực hiện các yêu cầu khác.

Để giúp trẻ tránh những nguy cơ trên không gian mạng, điều quan trọng nhất là cha mẹ không nên chỉ “kiểm soát”, mà cần “đồng hành” cùng con.

Trước hết, hãy trò chuyện cởi mở, bình tĩnh và không phán xét. Cha mẹ có thể chủ động hỏi con về những điều con xem, những người con kết bạn, những trải nghiệm vui hoặc những điều khiến con lo lắng khi sử dụng Internet. Khi trẻ gặp sự cố, thái độ của cha mẹ có thể quyết định việc trẻ có đủ tin tưởng để chia sẻ hay tiếp tục im lặng.

Gia đình cũng nên thống nhất với trẻ những nguyên tắc sử dụng thiết bị như thời gian, thời lượng và không gian sử dụng điện thoại, máy tính. Khuyến khích trẻ sử dụng thiết bị tại khu vực sinh hoạt chung; hạn chế việc sử dụng điện thoại vào ban đêm để bảo đảm sức khỏe, giấc ngủ và sinh hoạt của trẻ.

Bên cạnh việc giáo dục, cha mẹ có thể sử dụng các công cụ kiểm soát phù hợp với lứa tuổi, như tính năng kiểm soát của phụ huynh, giới hạn thời gian sử dụng hoặc hạn chế nội dung không phù hợp. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Quan trọng hơn là trang bị cho trẻ kỹ năng tự bảo vệ: không tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, hình ảnh riêng tư; không kết bạn, trò chuyện hoặc gặp gỡ người lạ trên mạng khi chưa có sự đồng ý của người lớn; biết cách chặn, báo cáo tài khoản và nội dung đáng ngờ.

Đặc biệt, khi trẻ không may trở thành nạn nhân của lừa đảo, đe dọa hoặc tống tiền bằng hình ảnh, video nhạy cảm, cha mẹ tuyệt đối không nên la mắng, trách phạt hay đổ lỗi cho trẻ. Cần bình tĩnh trấn an, giúp trẻ hiểu mình là nạn nhân và nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ. Không làm theo yêu cầu của đối tượng xấu, không tiếp tục gửi hình ảnh hoặc chuyển tiền; đồng thời lưu giữ các tin nhắn, tài khoản, hình ảnh, video và những bằng chứng liên quan để cung cấp cho cơ quan chức năng khi trình báo.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ dựa vào ý thức của mỗi gia đình mà còn được đặt trong khuôn khổ pháp luật với nhiều quy định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, bảo vệ dữ liệu cá nhân, xử lý hành vi xâm hại, lừa đảo, bóc lột và các hành vi vi phạm pháp luật trên môi trường số.

Các quy định của Luật Trẻ em năm 2016, cùng hệ thống pháp luật về hình sự, dân sự, xử lý vi phạm hành chính, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và các lĩnh vực có liên quan đã tạo cơ sở pháp lý cho việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng vì thế cần được thực hiện đồng bộ từ gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng, doanh nghiệp cung cấp nền tảng số và toàn xã hội. Trong đó, trẻ em cần được trang bị kiến thức, kỹ năng để trở thành người sử dụng Internet chủ động, có trách nhiệm; cha mẹ và nhà trường cần đồng hành, hướng dẫn; các cơ quan chức năng tăng cường tuyên truyền, phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm những hành vi xâm hại trẻ em.

Không gian mạng sẽ tiếp tục là một phần quan trọng trong cuộc sống của thế hệ trẻ. Điều chúng ta cần làm không phải là ngăn trẻ em bước vào thế giới số, mà là giúp các em biết cách bước vào đó an toàn.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là bảo vệ những người yếu thế trước những nguy cơ vô hình nhưng có thật; đồng thời tạo dựng một môi trường số lành mạnh để trẻ được học tập, vui chơi, sáng tạo và phát triển toàn diện. Khi gia đình biết lắng nghe, nhà trường biết đồng hành, xã hội biết sẻ chia và pháp luật được thực thi nghiêm minh, mỗi trẻ em sẽ có thêm một “lá chắn” để tự tin lớn lên trong một không gian mạng an toàn, nhân văn và hạnh phúc./.

                                                                            
Huỳnh Kiểm