Theo Khoản 1 Điều 94 Luật Hàng không dân dụng Việt Nam, hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng là hành vi có khả năng uy hiếp an toàn hoạt động hàng không dân dụng. Điều 30 Nghị định số 215/2026/NĐ-CP ngày 18/6/2026 của Chính phủ về an ninh hàng không tiếp tục phân các nhóm các hành vi can thiệp bất hợp pháp thành cấp độ 1 và cấp độ 2 để tổ chức đối phó. Đây là căn cứ quan trọng để phân biệt hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng với những vi phạm thông thường về an ninh hàng không. Cụ thể:
Nhóm hành vi cấp độ 1
- Xâm nhập bằng vũ lực tại cảng hàng không hoặc ngoài cảng hàng không đối với các công trình, trang thiết bị hàng không dân dụng.
- Đưa vật phẩm nguy hiểm (bao gồm vũ khí, đạn dược, chất cháy, chất dễ cháy, chất nổ, chất dễ nổ, chất độc hóa học và sinh học, chất phóng xạ và các vật hoặc chất khác có khả năng gây nguy hiểm hoặc được dùng để gây nguy hiểm cho sức khỏe, tính mạng của con người, an toàn của chuyến bay) vào tàu bay hoặc vào các khu vực hạn chế khác với mục đích phạm tội.
- Cung cấp thông tin sai đến mức uy hiếp an toàn của tàu bay đang bay hoặc trên mặt đất, an toàn của hành khách, tổ bay, nhân viên mặt đất hoặc người tại cảng hàng không và nơi có công trình, trang thiết bị hàng không dân dụng.
- Cố ý thực hiện hành vi vi phạm pháp luật uy hiếp an toàn khai thác tàu bay hoặc khai thác cảng hàng không hoặc bảo đảm hoạt động bay.
Nhóm hành vi cấp độ 2
- Cưỡng đoạt trái phép tàu bay;
- Phá hủy tàu bay đang khai thác;
- Bắt giữ con tin trong tàu bay hoặc tại cảng hàng không;
- Sử dụng tàu bay như một vũ khí với mục đích gây tử vong, thương tích nghiêm trọng cho người hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho tài sản hoặc môi trường.
Ngoài ra, Luật cũng quy định nhóm các hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng là các hành vi khác do cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định theo quy định.
Hình thức xử lý đối với các hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng
Đối với hành vi chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Các hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị xử phạt theo quy định tại Điều 26 Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không dân dụng, cụ thể:
- Đối với hành vi xâm nhập trái phép vào khu vực hạn chế của cảng hàng không, sân bay hoặc khu vực hạn chế tại nơi có công trình, trang bị, thiết bị hàng không dân dụng phạt từ 7 - 10 triệu đồng; từ 10 - 15 triệu đồng nếu xâm nhập trái phép vào tàu bay.
- Đối với hành vi đưa vật phẩm, chất nguy hiểm vào khu vực hạn chế, lên tàu bay trái quy định mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy vào loại vật phẩm và khu vực đưa vào có thể bị xử phạt:
+ Từ 7 - 10 triệu đồng trong trường hợp đưa vào khu vực hạn chế tại cảng hàng không, sân bay;
+ Từ 10 - 15 triệu đồng trong trường hợp đưa lên tàu bay hoặc đưa vật phẩm nguy hiểm là công cụ hỗ trợ, chất dễ cháy, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao, súng săn và các loại vũ khí, đồ vật có hình dạng, tính năng, tác dụng tương tự vào khu vực hạn chế tại cảng hàng không, sân bay hoặc lên tàu bay trái quy định;
+ Trong trường hợp đưa vật phẩm nguy hiểm là chất nổ, vật liệu nổ, vũ khí quân dụng, chất cháy trái quy định phạt từ 15 - 20 triệu đồng nếu đưa vào khu vực hạn chế tại cảng hàng không, sân bay; từ 20 - 30 triệu đồng nếu đưa lên tàu bay.
- Đối với hành vi tung tin hoặc cung cấp thông tin sai về việc có súng, đạn, bom, mìn, vật liệu nổ, chất nổ, chất phóng xạ, vũ khí sinh học, hóa học hoặc các thông tin khác có thể gây uy hiếp an toàn của tàu bay đang bay, người trên tàu bay đang bay, phạt từ 20 - 30 triệu đồng.
- Đối với hành vi cung cấp các thông tin sai có thể gây uy hiếp an toàn của tàu bay trên mặt đất, hành khách, tổ bay, nhân viên mặt đất hoặc người tại cảng hàng không, sân bay và công trình, trang bị, thiết bị hàng không dân dụng mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, phạt từ 15 - 20 triệu đồng.
Đối với những hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Các hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng có thể cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự hiện hành, cụ thể:
- Các hành vi cố ý vi phạm pháp luật uy hiếp an toàn khai thác tàu bay; khai thác cảng hàng không hoặc bảo đảm hoạt động bay; cung cấp thông tin sai đến mức gây uy hiếp an toàn của tàu bay, an toàn của hành khách, tổ bay, nhân viên mặt đất hoặc người khác tại cảng hàng không, sân bay hoặc công trình, trang bị, thiết bị hàng không dân dụng tùy tính chất, mức độ và hậu quả gây ra có thể cấu thành tội cản trở giao thông đường không quy định tại Điều 278; khung hình phạt từ 30 - 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; trường hợp có các tình tiết theo quy định và hậu quả rất nghiêm trọng hình phạt cao nhất có thể đến 15 năm tù. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
- Tội chiếm đoạt tàu bay quy định tại Điều 282, tùy tình tiết, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 07 năm đến tù chung thân. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 - 100 triệu đồng, phạt quản chế, cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm; tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
- Đối với hành vi phá hủy tàu bay đang khai thác hoặc xâm nhập bằng vũ lực, tùy phương thức thực hiện, mục đích, đối tượng bị xâm phạm và hậu quả, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định quy định hình sự tương ứng nếu hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
- Tội bắt cóc con tin quy định tại Điều 301, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 113 và Điều 299 của Bộ luật Hình sự với hình phạt cao nhất đến 15 năm tù. Luật cũng quy định trách nhiệm hình sự đối với người chuẩn bị phạm tội này với khung hình phạt 06 tháng đến 03 năm tù.
- Hành vi sử dụng tàu bay như một vũ khí, nếu đồng thời có đầy đủ các dấu hiệu cấu thành Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân quy định tại Điều 113 hoặc Tội khủng bố quy định tại Điều 299 Bộ luật Hình sự thì hình phạt cao nhất đến tù chung thân hoặc tử hình. Người phạm tội còn có thể bị tước một số quyền công dân, phạt quản chế, cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản theo quy định tại Điều 299. Luật cũng quy định trách nhiệm hình sự đối với người chuẩn bị phạm tội tại Điều 113 và Điều 299 với khung hình phạt từ 01 đến 05 năm tù.
Chấp hành quy định về an ninh hàng không là trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân
Mỗi hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng phải được xem xét xử lý đúng bản chất, đúng mức độ và đúng căn cứ pháp luật, góp phần bảo vệ an toàn tàu bay, hành khách, tổ bay, nhân viên hàng không, công trình và trang thiết bị hàng không; giữ vững an ninh, trật tự và bảo đảm hoạt động hàng không dân dụng diễn ra an toàn, thông suốt.
Đối với mỗi tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động hàng không dân dụng, chấp hành nghiêm các quy định về an ninh, an toàn hàng không không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm đối với tính mạng, sức khỏe của bản thân và cộng đồng. Vì vậy, người tham gia hoạt động hàng không cần chủ động tìm hiểu, tuân thủ đầy đủ các quy định và hướng dẫn của lực lượng chức năng, nhân viên hàng không. Đồng thời, nâng cao ý thức cảnh giác, kịp thời thông báo cho cơ quan, người có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc hành vi có nguy cơ uy hiếp an ninh, an toàn hàng không.
Sự tuân thủ đúng quy định của mỗi tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động hàng không dân dụng góp phần vào thực hiện tốt nhiệm vụ đảm bảo an ninh hàng không, phục vụ đắc lực cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế./.
Nguyễn Lâm Thanh Thúy