Những điểm mới đáng chú ý trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)
Dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 đã được sửa đổi, bổ sung qua các năm, dự thảo bỏ 8 điều, bổ sung 14 điều mới, sửa đổi 307 điều và giữ nguyên 100 điều. Một điểm đáng chú ý là dự thảo tiếp tục rà soát, bổ sung các hành vi nguy hiểm mới phát sinh trong thực tiễn. Theo Tờ trình của Chính phủ ngày 20/8, dự thảo bổ sung 9 tội danh mới, đồng thời bổ sung một số hành vi khách quan vào cấu thành của các tội danh hiện hành; bỏ, gộp hoặc tách một số tội danh nhằm phân hóa chính xác hơn trách nhiệm hình sự, phản ánh đúng tính chất và mức độ nguy hiểm của từng hành vi.
Việc sửa đổi lần này xuất phát từ thực tiễn gần 10 năm thi hành Bộ luật Hình sự. Bộ Công an đánh giá một số quy định hiện hành chưa bao quát đầy đủ các hành vi nguy hiểm mới phát sinh, đồng thời cần tiếp tục bảo đảm tính thống nhất với pháp luật chuyên ngành, pháp luật tố tụng hình sự và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình
Một trong những chính sách lớn được Chính phủ trình Quốc hội là tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Theo phương án trình ngày 20/8, dự thảo chỉ giữ hình phạt tử hình đối với 4 tội danh, gồm: Phản bội Tổ quốc; Giết người; Khủng bố; Sản xuất trái phép chất ma túy.
Chính sách này thể hiện định hướng tiếp tục đề cao tính nhân đạo, hướng thiện của pháp luật hình sự, đồng thời vẫn duy trì biện pháp nghiêm khắc nhất đối với những hành vi được xác định là đặc biệt nguy hiểm cho xã hội.
Tạo hành lang pháp lý cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo
Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến loại trừ trách nhiệm hình sự; nghiên cứu cơ chế tạm hoãn hoặc miễn trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi vi phạm, gây thiệt hại về kinh tế nhưng xuất phát từ mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, không có yếu tố tham nhũng và mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước.
Cơ quan thẩm tra đồng tình về mặt chủ trương nhưng cũng đề nghị phải xác định phạm vi áp dụng chặt chẽ, không để lợi dụng chính sách hình sự tiến bộ để hợp thức hóa sai phạm về kinh tế.
Điểm này cho thấy dự thảo Bộ luật không chỉ đặt trọng tâm vào xử lý tội phạm mà còn phải giải quyết bài toán pháp lý mới trong bối cảnh thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Nhìn tổng thể, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) hướng tới đồng thời ba yêu cầu: Xử lý nghiêm minh tội phạm; bảo đảm tính nhân đạo, hướng thiện của chính sách hình sự; và hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp với những quan hệ xã hội mới phát sinh./.
Việc sửa đổi lần này xuất phát từ thực tiễn gần 10 năm thi hành Bộ luật Hình sự. Bộ Công an đánh giá một số quy định hiện hành chưa bao quát đầy đủ các hành vi nguy hiểm mới phát sinh, đồng thời cần tiếp tục bảo đảm tính thống nhất với pháp luật chuyên ngành, pháp luật tố tụng hình sự và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình
Một trong những chính sách lớn được Chính phủ trình Quốc hội là tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Theo phương án trình ngày 20/8, dự thảo chỉ giữ hình phạt tử hình đối với 4 tội danh, gồm: Phản bội Tổ quốc; Giết người; Khủng bố; Sản xuất trái phép chất ma túy.
Chính sách này thể hiện định hướng tiếp tục đề cao tính nhân đạo, hướng thiện của pháp luật hình sự, đồng thời vẫn duy trì biện pháp nghiêm khắc nhất đối với những hành vi được xác định là đặc biệt nguy hiểm cho xã hội.
Tạo hành lang pháp lý cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo
Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến loại trừ trách nhiệm hình sự; nghiên cứu cơ chế tạm hoãn hoặc miễn trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi vi phạm, gây thiệt hại về kinh tế nhưng xuất phát từ mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, không có yếu tố tham nhũng và mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước.
Cơ quan thẩm tra đồng tình về mặt chủ trương nhưng cũng đề nghị phải xác định phạm vi áp dụng chặt chẽ, không để lợi dụng chính sách hình sự tiến bộ để hợp thức hóa sai phạm về kinh tế.
Điểm này cho thấy dự thảo Bộ luật không chỉ đặt trọng tâm vào xử lý tội phạm mà còn phải giải quyết bài toán pháp lý mới trong bối cảnh thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Nhìn tổng thể, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) hướng tới đồng thời ba yêu cầu: Xử lý nghiêm minh tội phạm; bảo đảm tính nhân đạo, hướng thiện của chính sách hình sự; và hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp với những quan hệ xã hội mới phát sinh./.
Trần Hoàng Khang