Theo Điều 1 Thông tư số 154/2026/TT-BCA quy định phạm vi điều chỉnh. Cụ thể, Thông tư này quy định việc quản lý, định danh và truy xuất nguồn gốc đối với hóa chất cần kiểm soát đặc biệt thông qua Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt trên Nền tảng định danh và xác thực điện tử, bao gồm:
- Xây dựng, quản lý và vận hành Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất;
- Khởi tạo, quản lý, sử dụng mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt và mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, tích hợp Phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất;
- Kết nối, chia sẻ và khai thác thông tin trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất.
Thông tư này không điều chỉnh đối với việc quản lý hóa chất phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh và việc quản lý hóa chất thuộc phạm vi bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.
Theo Điều 4 Thông tư số 154/2026/TT-BCA quy định các trường hợp định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất, như sau:
- Trường hợp phải kê khai Phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt theo quy định của pháp luật.
- Trường hợp cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực hóa chất có nhu cầu khai báo, quản lý, theo dõi và truy xuất nguồn gốc hóa chất và các sản phẩm hóa chất thì được thực hiện trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất.
Theo khoản 1 Điều 7 Thông tư số 154/2026/TT-BCA quy định đối với mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt như sau: Mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt được thiết lập dưới dạng mã điện tử thông qua vật mang dữ liệu có thể quét được, đáp ứng theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13274:2020 truy xuất nguồn gốc - hướng dẫn định dạng các mã dùng cho truy vết và tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13275:2020 truy xuất nguồn gốc - định dạng vật mang dữ liệu hoặc các tiêu chuẩn kỹ thuật khác theo quy định pháp luật.
Theo khoản 1 Điều 13 Thông tư 154/2026/TT-BCA, cơ quan quản lý Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất thực hiện chấm dứt hiệu lực mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt đã được cấp trên Hệ thống trong 4 trường hợp sau:
- Tổ chức, cá nhân bị thu hồi, đình chỉ hoặc chấm dứt hiệu lực giấy phép, giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động hóa chất theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc chấm dứt hoạt động theo quy định của pháp luật.
- Mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt hoặc mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt được sử dụng sai mục đích, không đúng đối tượng hoặc không đúng thông tin đã được khởi tạo trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất.
- Việc chấm dứt hiệu lực được thực hiện theo yêu cầu bằng văn bản hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
- Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Theo khoản 2 Điều 13 Thông tư 154/2026/TT-BCA, trước khi chấm dứt hiệu lực mã, cơ quan quản lý Hệ thống phải thông báo bằng phương thức điện tử để tổ chức, cá nhân liên quan giải trình, làm rõ trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày Hệ thống ghi nhận việc gửi thông báo, trừ trường hợp chấm dứt theo yêu cầu bằng văn bản hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Ngoài ra, theo khoản 3 Điều 13 Thông tư số 154/2026/TT-BCA còn quy định mã đã bị chấm dứt hiệu lực không được kích hoạt lại; nếu có nhu cầu sử dụng, tổ chức, cá nhân phải khởi tạo mã mới theo Điều 9 và Điều 10 Thông tư 154/2026/TT-BCA.
Tại Khoản 1 Điều 20 Thông tư 154/2026/TT-BCA quy định: Hoạt động truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt được thực hiện trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất. Việc truy xuất được thực hiện thông qua mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt hoặc mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, đồng thời phải tuân theo phạm vi được phân quyền đối với từng cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Đáng chú ý, khoản 3 Điều 20 Thông tư 154/2026/TT-BCA quy định cá nhân sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2, tổ chức sử dụng tài khoản định danh điện tử của tổ chức trên Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) để truy cập và truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt. Hoạt động truy cập, khai thác thông tin và truy xuất nguồn gốc cũng được Hệ thống ghi nhận, lưu vết theo quy định.
Theo khoản 3 Điều 21 Thông tư 154/2026/TT-BCA, cơ quan, tổ chức, cá nhân được truy xuất, khai thác các thông tin quy định tại khoản 3 Điều 6 Thông tư số 154/2026/TT-BCA gồm: Tên hóa chất, mã số CAS (nếu có); nhãn hiệu, số sê-ri sản phẩm; hình ảnh bao bì, nhãn hoặc vật chứa hóa chất; xuất xứ hóa chất; tên cơ quan, tổ chức, cá nhân có hoạt động hóa chất; xã lô, mẻ, kiểu loại hoặc đơn vị hóa chất; xác sự kiện theo dõi trọng yếu trong chuỗi cung ứng.
Hiện nay tại Việt Nam, lĩnh vực hóa chất và tiền chất đóng vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp, nông nghiệp, y tế và quốc phòng. Tuy nhiên, chưa có một hệ thống truy xuất nguồn gốc toàn diện, đồng bộ đã tạo kẽ hở cho một số đối tượng cố tình lợi dụng sử dụng sai mục đích một số hóa chất, tiền chất hoặc lợi dụng, lạm dụng trong sản xuất hàng giả, hàng nhái trong dược phẩm, thuốc chữa bệnh và các sản phẩm có liên quan. Do đó, Bộ Công an ban hành Thông tư số 154/2026/TT-BCA ngày 04/9/2026 có hiệu lực từ ngày 04/9/2026 không chỉ tăng cường năng lực kiểm soát, mà còn đòi hỏi một phương thức quản lý mới dựa trên dữ liệu, công nghệ và sự kết nối liên thông giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Cơ quan quản lý nhà nước cần chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản lý thông minh, có khả năng giám sát thời gian thực, phân tích rủi ro và hỗ trợ ra quyết định chính sách kịp thời, chính xác trong việc điều tra xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến lĩnh vực hoá chất và tiền chất đặc biệt cần kiểm soát./.
- Xây dựng, quản lý và vận hành Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất;
- Khởi tạo, quản lý, sử dụng mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt và mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, tích hợp Phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất;
- Kết nối, chia sẻ và khai thác thông tin trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất.
Thông tư này không điều chỉnh đối với việc quản lý hóa chất phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh và việc quản lý hóa chất thuộc phạm vi bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.
Theo Điều 4 Thông tư số 154/2026/TT-BCA quy định các trường hợp định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất, như sau:
- Trường hợp phải kê khai Phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt theo quy định của pháp luật.
- Trường hợp cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực hóa chất có nhu cầu khai báo, quản lý, theo dõi và truy xuất nguồn gốc hóa chất và các sản phẩm hóa chất thì được thực hiện trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất.
Theo khoản 1 Điều 7 Thông tư số 154/2026/TT-BCA quy định đối với mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt như sau: Mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt được thiết lập dưới dạng mã điện tử thông qua vật mang dữ liệu có thể quét được, đáp ứng theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13274:2020 truy xuất nguồn gốc - hướng dẫn định dạng các mã dùng cho truy vết và tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13275:2020 truy xuất nguồn gốc - định dạng vật mang dữ liệu hoặc các tiêu chuẩn kỹ thuật khác theo quy định pháp luật.
Theo khoản 1 Điều 13 Thông tư 154/2026/TT-BCA, cơ quan quản lý Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất thực hiện chấm dứt hiệu lực mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt đã được cấp trên Hệ thống trong 4 trường hợp sau:
- Tổ chức, cá nhân bị thu hồi, đình chỉ hoặc chấm dứt hiệu lực giấy phép, giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động hóa chất theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc chấm dứt hoạt động theo quy định của pháp luật.
- Mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt hoặc mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt được sử dụng sai mục đích, không đúng đối tượng hoặc không đúng thông tin đã được khởi tạo trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất.
- Việc chấm dứt hiệu lực được thực hiện theo yêu cầu bằng văn bản hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
- Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Theo khoản 2 Điều 13 Thông tư 154/2026/TT-BCA, trước khi chấm dứt hiệu lực mã, cơ quan quản lý Hệ thống phải thông báo bằng phương thức điện tử để tổ chức, cá nhân liên quan giải trình, làm rõ trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày Hệ thống ghi nhận việc gửi thông báo, trừ trường hợp chấm dứt theo yêu cầu bằng văn bản hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Ngoài ra, theo khoản 3 Điều 13 Thông tư số 154/2026/TT-BCA còn quy định mã đã bị chấm dứt hiệu lực không được kích hoạt lại; nếu có nhu cầu sử dụng, tổ chức, cá nhân phải khởi tạo mã mới theo Điều 9 và Điều 10 Thông tư 154/2026/TT-BCA.
Tại Khoản 1 Điều 20 Thông tư 154/2026/TT-BCA quy định: Hoạt động truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt được thực hiện trên Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất. Việc truy xuất được thực hiện thông qua mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt hoặc mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, đồng thời phải tuân theo phạm vi được phân quyền đối với từng cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Đáng chú ý, khoản 3 Điều 20 Thông tư 154/2026/TT-BCA quy định cá nhân sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2, tổ chức sử dụng tài khoản định danh điện tử của tổ chức trên Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) để truy cập và truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt. Hoạt động truy cập, khai thác thông tin và truy xuất nguồn gốc cũng được Hệ thống ghi nhận, lưu vết theo quy định.
Theo khoản 3 Điều 21 Thông tư 154/2026/TT-BCA, cơ quan, tổ chức, cá nhân được truy xuất, khai thác các thông tin quy định tại khoản 3 Điều 6 Thông tư số 154/2026/TT-BCA gồm: Tên hóa chất, mã số CAS (nếu có); nhãn hiệu, số sê-ri sản phẩm; hình ảnh bao bì, nhãn hoặc vật chứa hóa chất; xuất xứ hóa chất; tên cơ quan, tổ chức, cá nhân có hoạt động hóa chất; xã lô, mẻ, kiểu loại hoặc đơn vị hóa chất; xác sự kiện theo dõi trọng yếu trong chuỗi cung ứng.
Hiện nay tại Việt Nam, lĩnh vực hóa chất và tiền chất đóng vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp, nông nghiệp, y tế và quốc phòng. Tuy nhiên, chưa có một hệ thống truy xuất nguồn gốc toàn diện, đồng bộ đã tạo kẽ hở cho một số đối tượng cố tình lợi dụng sử dụng sai mục đích một số hóa chất, tiền chất hoặc lợi dụng, lạm dụng trong sản xuất hàng giả, hàng nhái trong dược phẩm, thuốc chữa bệnh và các sản phẩm có liên quan. Do đó, Bộ Công an ban hành Thông tư số 154/2026/TT-BCA ngày 04/9/2026 có hiệu lực từ ngày 04/9/2026 không chỉ tăng cường năng lực kiểm soát, mà còn đòi hỏi một phương thức quản lý mới dựa trên dữ liệu, công nghệ và sự kết nối liên thông giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Cơ quan quản lý nhà nước cần chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản lý thông minh, có khả năng giám sát thời gian thực, phân tích rủi ro và hỗ trợ ra quyết định chính sách kịp thời, chính xác trong việc điều tra xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến lĩnh vực hoá chất và tiền chất đặc biệt cần kiểm soát./.
Huỳnh Kiểm