.png)
Ảnh minh hoạ
1. Sự cần thiết ban hành Luật
Thời gian qua, việc triển khai Đề án 06 của Chính phủ, đặc biệt là ứng dụng định danh quốc gia VNeID, đã góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Thông qua tài khoản định danh điện tử, người dân có thể tích hợp, sử dụng nhiều thông tin, giấy tờ điện tử, thực hiện các dịch vụ công và giao dịch trực tuyến thuận tiện hơn, từng bước hình thành thói quen sử dụng danh tính số trong đời sống.
Tuy nhiên, cùng với những tiện ích mang lại, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức về bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. Các đối tượng phạm tội ngày càng lợi dụng công nghệ để giả mạo danh tính, sử dụng hình ảnh, giọng nói, dữ liệu sinh trắc học giả nhằm thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản; tình trạng tài khoản ảo, thông tin không chính xác và các hình thức gian lận trong giao dịch trực tuyến vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Bên cạnh đó, phạm vi định danh điện tử trong thực tiễn không còn giới hạn ở cá nhân, cơ quan, tổ chức mà ngày càng mở rộng sang sản phẩm, hàng hóa, tài sản, dữ liệu, dịch vụ số, sự kiện, giao dịch và địa điểm. Vì vậy, việc xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử là yêu cầu cần thiết nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, thống nhất hoạt động định danh, xác thực điện tử, đáp ứng yêu cầu quản lý và phát triển trong giai đoạn mới.
2. Những nội dung trọng tâm của dự thảo Luật
Dự thảo Luật gồm 08 chương, 46 điều, tập trung vào 06 nhóm nội dung cơ bản, trong đó có nhiều điểm đáng chú ý:
Mở rộng đối tượng định danh điện tử: Dự thảo xác định 05 nhóm đối tượng gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và các đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian. Đây là định hướng mở rộng hoạt động định danh từ con người sang nhiều đối tượng trong đời sống và hoạt động kinh tế - xã hội.
Đa dạng hóa mô hình định danh điện tử: Dự thảo quy định Nhà nước trực tiếp đầu tư, thiết lập hệ thống để định danh đối với các nhóm đối tượng thuộc phạm vi quản lý; đồng thời tạo cơ chế để tổ chức đủ điều kiện đầu tư, xây dựng hệ thống, nền tảng thực hiện định danh đối với các đối tượng khác. Cách tiếp cận này kết hợp vai trò quản lý của Nhà nước với việc huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy phát triển dịch vụ định danh điện tử.
Hoàn thiện hệ thống định danh và xác thực điện tử: Dự thảo quy định các thành phần của hệ thống, bao gồm Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử, nền tảng định danh và xác thực điện tử, ứng dụng định danh quốc gia VNeID, hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử, cổng định danh và xác thực điện tử quốc gia cùng các hệ thống thông tin có liên quan. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu được định hướng phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.
Thiết lập các mô hình xác thực điện tử: Dự thảo quy định 03 mô hình xác thực gồm xác thực tập trung, xác thực trung gian và xác thực độc lập. Đồng thời, đặt ra yêu cầu liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực, nhằm nâng cao độ tin cậy, xác định chính xác chủ thể tham gia giao dịch và hạn chế nguy cơ giả mạo danh tính.
Quản lý chặt chẽ hoạt động cung cấp dịch vụ định danh, xác thực điện tử: Dự thảo quy định điều kiện đối với tổ chức cung cấp dịch vụ, trong đó chú trọng tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân sự chuyên trách, quy trình nghiệp vụ và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu người dùng. Qua đó, góp phần bảo đảm hoạt động cung cấp dịch vụ được thực hiện an toàn, tin cậy và đúng quy định pháp luật.
Tăng cường bảo vệ dữ liệu và thúc đẩy kết nối quốc tế: Dự thảo đề cao nguyên tắc thu thập dữ liệu ở mức tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc học giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc các hình thức gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử. Toàn bộ quá trình định danh, xác thực phải được ghi nhận, lưu vết, có khả năng truy vết và xác định trách nhiệm giải trình. Đồng thời, dự thảo đặt ra nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử của nước ngoài, tạo cơ sở pháp lý cho các giao dịch xuyên biên giới.
Những quy định trên hướng đến hình thành hệ thống định danh, xác thực điện tử thống nhất, liên thông, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, phòng ngừa hành vi giả mạo, lừa đảo trên không gian mạng, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình thực hiện giao dịch điện tử.
3. Phát huy trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và công dân
Việc xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử thể hiện yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, đáp ứng quá trình chuyển đổi số quốc gia, hướng đến xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch và tin cậy. Để các quy định của dự thảo khi được ban hành có thể phát huy hiệu quả trong thực tiễn, cần có sự tham gia, phối hợp và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và mỗi người dân.
Mỗi cán bộ, chiến sĩ và người dân cần chủ động tìm hiểu các nội dung của dự thảo Luật, nâng cao nhận thức về vai trò của định danh và xác thực điện tử; tích cực sử dụng VNeID trong các hoạt động phù hợp, đồng thời chủ động bảo vệ thông tin cá nhân, dữ liệu định danh. Không cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin tài khoản hoặc dữ liệu sinh trắc học cho người không rõ danh tính; không truy cập đường dẫn lạ, không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc và cảnh giác trước các cuộc gọi, tin nhắn giả danh cơ quan chức năng để yêu cầu xác minh thông tin.
Đối với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, cần thực hiện nghiêm các quy định về quản lý, khai thác, chia sẻ và bảo vệ dữ liệu; bảo đảm an toàn hệ thống thông tin, sử dụng dịch vụ định danh, xác thực điện tử đúng quy định và chịu trách nhiệm trong quá trình xử lý thông tin của người dùng.
Luật Định danh và xác thực điện tử khi được Quốc hội thông qua và tổ chức triển khai thực hiện sẽ góp phần hoàn thiện nền tảng pháp lý cho công dân số, thúc đẩy phát triển chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp trong tình hình mới./.
Thời gian qua, việc triển khai Đề án 06 của Chính phủ, đặc biệt là ứng dụng định danh quốc gia VNeID, đã góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Thông qua tài khoản định danh điện tử, người dân có thể tích hợp, sử dụng nhiều thông tin, giấy tờ điện tử, thực hiện các dịch vụ công và giao dịch trực tuyến thuận tiện hơn, từng bước hình thành thói quen sử dụng danh tính số trong đời sống.
Tuy nhiên, cùng với những tiện ích mang lại, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức về bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. Các đối tượng phạm tội ngày càng lợi dụng công nghệ để giả mạo danh tính, sử dụng hình ảnh, giọng nói, dữ liệu sinh trắc học giả nhằm thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản; tình trạng tài khoản ảo, thông tin không chính xác và các hình thức gian lận trong giao dịch trực tuyến vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Bên cạnh đó, phạm vi định danh điện tử trong thực tiễn không còn giới hạn ở cá nhân, cơ quan, tổ chức mà ngày càng mở rộng sang sản phẩm, hàng hóa, tài sản, dữ liệu, dịch vụ số, sự kiện, giao dịch và địa điểm. Vì vậy, việc xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử là yêu cầu cần thiết nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, thống nhất hoạt động định danh, xác thực điện tử, đáp ứng yêu cầu quản lý và phát triển trong giai đoạn mới.
2. Những nội dung trọng tâm của dự thảo Luật
Dự thảo Luật gồm 08 chương, 46 điều, tập trung vào 06 nhóm nội dung cơ bản, trong đó có nhiều điểm đáng chú ý:
Mở rộng đối tượng định danh điện tử: Dự thảo xác định 05 nhóm đối tượng gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và các đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian. Đây là định hướng mở rộng hoạt động định danh từ con người sang nhiều đối tượng trong đời sống và hoạt động kinh tế - xã hội.
Đa dạng hóa mô hình định danh điện tử: Dự thảo quy định Nhà nước trực tiếp đầu tư, thiết lập hệ thống để định danh đối với các nhóm đối tượng thuộc phạm vi quản lý; đồng thời tạo cơ chế để tổ chức đủ điều kiện đầu tư, xây dựng hệ thống, nền tảng thực hiện định danh đối với các đối tượng khác. Cách tiếp cận này kết hợp vai trò quản lý của Nhà nước với việc huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy phát triển dịch vụ định danh điện tử.
Hoàn thiện hệ thống định danh và xác thực điện tử: Dự thảo quy định các thành phần của hệ thống, bao gồm Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử, nền tảng định danh và xác thực điện tử, ứng dụng định danh quốc gia VNeID, hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử, cổng định danh và xác thực điện tử quốc gia cùng các hệ thống thông tin có liên quan. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu được định hướng phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.
Thiết lập các mô hình xác thực điện tử: Dự thảo quy định 03 mô hình xác thực gồm xác thực tập trung, xác thực trung gian và xác thực độc lập. Đồng thời, đặt ra yêu cầu liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực, nhằm nâng cao độ tin cậy, xác định chính xác chủ thể tham gia giao dịch và hạn chế nguy cơ giả mạo danh tính.
Quản lý chặt chẽ hoạt động cung cấp dịch vụ định danh, xác thực điện tử: Dự thảo quy định điều kiện đối với tổ chức cung cấp dịch vụ, trong đó chú trọng tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân sự chuyên trách, quy trình nghiệp vụ và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu người dùng. Qua đó, góp phần bảo đảm hoạt động cung cấp dịch vụ được thực hiện an toàn, tin cậy và đúng quy định pháp luật.
Tăng cường bảo vệ dữ liệu và thúc đẩy kết nối quốc tế: Dự thảo đề cao nguyên tắc thu thập dữ liệu ở mức tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc học giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc các hình thức gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử. Toàn bộ quá trình định danh, xác thực phải được ghi nhận, lưu vết, có khả năng truy vết và xác định trách nhiệm giải trình. Đồng thời, dự thảo đặt ra nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử của nước ngoài, tạo cơ sở pháp lý cho các giao dịch xuyên biên giới.
Những quy định trên hướng đến hình thành hệ thống định danh, xác thực điện tử thống nhất, liên thông, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, phòng ngừa hành vi giả mạo, lừa đảo trên không gian mạng, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình thực hiện giao dịch điện tử.
3. Phát huy trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và công dân
Việc xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử thể hiện yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, đáp ứng quá trình chuyển đổi số quốc gia, hướng đến xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch và tin cậy. Để các quy định của dự thảo khi được ban hành có thể phát huy hiệu quả trong thực tiễn, cần có sự tham gia, phối hợp và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và mỗi người dân.
Mỗi cán bộ, chiến sĩ và người dân cần chủ động tìm hiểu các nội dung của dự thảo Luật, nâng cao nhận thức về vai trò của định danh và xác thực điện tử; tích cực sử dụng VNeID trong các hoạt động phù hợp, đồng thời chủ động bảo vệ thông tin cá nhân, dữ liệu định danh. Không cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin tài khoản hoặc dữ liệu sinh trắc học cho người không rõ danh tính; không truy cập đường dẫn lạ, không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc và cảnh giác trước các cuộc gọi, tin nhắn giả danh cơ quan chức năng để yêu cầu xác minh thông tin.
Đối với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, cần thực hiện nghiêm các quy định về quản lý, khai thác, chia sẻ và bảo vệ dữ liệu; bảo đảm an toàn hệ thống thông tin, sử dụng dịch vụ định danh, xác thực điện tử đúng quy định và chịu trách nhiệm trong quá trình xử lý thông tin của người dùng.
Luật Định danh và xác thực điện tử khi được Quốc hội thông qua và tổ chức triển khai thực hiện sẽ góp phần hoàn thiện nền tảng pháp lý cho công dân số, thúc đẩy phát triển chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp trong tình hình mới./.
Lê Thanh Lam